Het derde geslacht

derdegeslacht"En wat is het geworden...een jongen of een meisje?" Deze vraag impliceert ook meteen het sterke onderscheid dat wordt gemaakt tussen beide seksen in onze maatschappij. Mannen horen rationeel te zijn en uit te blinken in leidinggevende functies, terwijl van vrouwen wordt verwacht dat ze emotioneel zijn en zorgende functies uitoefenen. Stereotiepe rollen en gedragspatronen worden toegedicht aan mannen en vrouwen, maar wat als het kind biologisch gezien jongen noch meisje is? En wat als hij/zij zich later niet perse man of vrouw voelt?  

(Update: 07/08/2014)

Het derde geslacht in het nieuws

derdegeslacht1In navolging van de buurlanden Pakistan, Nepal en Bangladesh heeft het hooggerechtshof in India beslist dat het 'derde geslacht' moet erkend worden. Voortaan is het toegelaten om 'hijra' aan te geven op officiële documenten, de overkoepelende term voor eunuchen, transseksuelen en interseksuelen. Met een eeuwenoude geschiedenis genoten de hijras hoog aanzien totdat de Britse kolonisten in 1897 beslisten dat ze geklasseerd werden als criminelen. Sindsdien leven ze in geïsoleerde gemeenschappen in armoede. De rechters hopen dat de Indische regering maatregelen neemt om de ongeveer 5 miljoen hijras op te leiden en aan het werk te zetten. Hijras kunnen van 7 april tot en met 12 mei voor de eerste keer hun stem uitbrengen voor de parlementsverkiezingen en 'anders' aanvinken bij het geslacht.

Of de wet werkelijk zal aanvaard worden door de Indische regering is echter nog een belangrijke vraag. Maatregelen tegen incidenten van groepsverkrachtingen blijven voorlopig nog steeds uit. Daarnaast voerde het Hooggerechtshof in 2013 het verbod op homoseksualiteit terug in, nadat het werd opgegeven in 2009. Het wordt dus afwachten wat betreft het definitieve verdict over het derde geslacht.

Het derde geslacht wereldwijd

Wereldwijd

Naast India zijn er ook andere landen die een nieuwe sekse hebben geïntroduceerd of waar sprake is van een onbepaald geslacht: 

  • Nepal is het eerste land ter wereld sinds 2007 waar officieel wordt gesproken over een derde geslachtscategorie.
  • In december 2009 heeft het Pakistaanse hooggerechtshof de regering opgedragen om een derde geslacht toe te voegen aan de identiteitskaart voor transgenders, transseksuelen, travestieten en eunuchen. 
  • In 2012 besliste het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Nieuw-Zeeland dat burgers voortaan kunnen kiezen uit drie geslachtsvakjes op hun paspoort: man, vrouw of onbepaald. Ook op een geboorteakte hoeft geen geslacht ingevuld te worden.
  • De regering van Bangladesh nam in november 2013 een wet aan waardoor 'hijra' wordt toegelaten op paspoorten en andere ofiiciële documenten. 
  • Sinds begin april 2014 mag een Australiër 'neutraal' zijn.
  • Sedert februari 2014 kan je als Facebookgebruiker in de VSA kiezen uit 58 genderopties.
  • Duitsland is voorlopig het enige Europese land waar sinds november 2013 pasgeborenen zonder duidelijke geslachtskenmerken mogen geregistreerd worden als 'X'. 
  • Sinds 1 juli 2014 kunnen transgenders in Nederland het geslacht in hun paspoort gemakkelijker wijzigen. Voorheen moesten zij eerst naar de rechter om hun geboorteakte te laten aanpassen. Nu volstaat een verklaring van een deskundige die moet concluderen dat de betrokkene er definitief van overtuigd is tot het andere geslacht te behoren.
  • Naast 'hij' en 'zij' kent de Zweedse taal nu ook 'het'. Mensen die het gevoel hebben dat ze in het verkeerde lichaam zijn geboren en mensen van wie onbekend is welk geslacht ze hebben, kunnen zichzelf daarmee beschrijven. 'Het' werd voor het eerst als persoonlijk voornaamwoord gebruikt in 2012. Vanaf april 2015 staat het woord officieel in de nieuwe woordenlijst.

Uitbuiting

Toch wil dit niet zeggen dat de situatie er in deze landen ook in het dagdagelijkse leven altijd even rooskleuriger uitziet. Bindiya Rana, de eerste transseksueel die zich verkiesbaar stelde voor de provinciale verkiezingen in Pakistan in 2012, vindt dat de wet geen nieuwe deuren heeft geopend. Er worden bijvoorbeeld geen extra jobs gecreëerd en politici willen niets weten van personen die zich man noch vrouw voelen. In Nepal klinkt hetzelfde verhaal, de huidige regering heeft geen aandacht voor hun identiteit, rechten en waardigheid.
Meer over hijras: Third gender - Ingrid Sell 

Internationale Intersekse Forum

derdeinternationaleintersekeforumEr zijn ook organisaties die zich kanten tegen de registratie van een onbepaald geslacht. Tijdens het derde Internationale Intersekse Forum in december 2013 in Malta kwamen 34 vertegenwoordigers van 30 intersekse organisaties uit de hele wereld samen om een verklaring met nieuwe eisen op te stellen. Naar aanleiding van de wetswijziging in Duitsland, pleit het Forum ervoor dat een kind als man of vrouw wordt geboren en later zelf mag beslissen welk geslacht wordt vermeld op officiële documenten: M, V, niet vermeld (X) of een combinatie (MV of VM). De vermeldingen X, MV en VM behoren niet tot een 'derde sekse'. X is onbepaald, terwijl MV en VM aangeven dat een persoon zowel mannelijke als vrouwelijke kenmerken heeft. In de toekomst zouden de organisaties willen dat geslachtsregistratie verdwijnt. 

 

ILGA Europe 

Bovendien heb je ook nog de Europese organisatie The International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA Europe) die zich inzet voor de rechten van seksuele minderheden. In maart 2014 hebben ILGA Europe en European Network Against Racism (ENAR) met de Europese parlementsverkiezingen in het vooruitzicht de #NoHateEP2014 campagne gelanceerd om discriminatie te bestrijden. De organisaties roepen op om op partijen en kandidaten te stemmen die etnische, religieuze en seksuele minderheden in Europa beschermen en diversiteit waarderen.      

                                        nohatecampagne   comeoutcampagne                                                 

Ondertussen hebben al 471 Europese politici via de Come Out campagne plechtig beloofd dat ze ook de mensenrechten van seksuele minderheden zullen respecteren en indien verkozen, zullen ijveren voor de gelijkheid van mannen, vrouwen, homoseksuelen, lesbiennes, biseksuelen, transseksuelen en interseksuelen.

 De situatie in België

In december 2011 diende senator Bert Anciaux bij de minister van Binnenlandse Zaken een schriftelijke vraag in over de mogelijkheid van een derde geslachtscategorie X op de identiteitskaart. In het antwoord van juli 2012 staat dat de wetgever er van uitgaat dat iedereen bij de geboorte één geslacht heeft. Alleen transseksuelen kunnen sinds 2007 hun geslacht veranderen bij de aanvraag van een nieuwe identiteitskaart.

Op 22 november 2013 kaartte politicus Jean-Jacques de Gucht de kwestie aan bij de minister van Justitie. De huidige wetgeving erkent de problematiek van kinderen geboren met een onduidelijk geslacht door de wet van 15 mei 2007. Aan de ouders wordt dan een uitsteltermijn van drie maanden gegeven voor de inschrijving van het geslacht (cf. wet van 12 juli 2007). Volgens de minister is het binnen de huidige stand van de wetgeving niet mogelijk om geen geslacht op te geven bij de geboorte van een kind. Het zou een ingrijpende wijziging van het huidig wettelijk stelsel vereisen waarin zowel de medische, psychologische, ethische, sociale en juridische aspecten van deze problematiek grondig onderzocht moeten worden. Er zou ook nauwgezet moeten worden nagegaan wat de juridische gevolgen zijn van een dergelijke niet-registratie van het geslacht of de registratie van een onbepaald geslacht.

Ook çavaria, de Vlaamse en Brusselse koepel van holebi- en transgenderverenigingen, pleit voor de invoering van een derde optie bij de registratie van het geslacht. Dat heeft de organisatie laten weten in reactie op het rapport van Amnesty International in februari 2014 over de schending van de mensenrechten bij de procedures van een officiële geslachtsverandering. De vaak gedwongen psychiatrische onderzoeken en medische behandelingen die hiervoor nodig zijn, zijn volgens de mensenrechtenorganisatie onmenselijk. çavaria stelt voor om personen die niet passen binnen de traditionele onderverdeling man/vrouw een derde mogelijkheid te laten kiezen.  

Meer lezen

Op de website

In de pers  

Aanraders RoSa-bibliotheek

genderdiversity nihommenifemmetransgederism

  • Gender diversity, recognition and citizenship: towards a politics of difference / Sally Hines, 2013 (RoSa exemplaarnr. Ab/0068)
  • Ni homme ni femme: enquête sur l'intersexuation / Julien Picquart, 2009 (RoSa exemplaarnr. Ca/0568)
  • Why do 'we' perform surgery on newborn intersexed children ? The phenomenology of the parental experience of having a child with intersex anatomies / Kristin Zeiler en Anette Wickströ, 2009 (In: Feminist Theory jaargang 10/3)
  • Transgenderism and intersexuality in childhood and adolescence. Making choices / Peggy T. Cohen-Kettenis en Pfäfflin Friedemann, 2003 (Rosa exemplaarnr. RH/016)
  • Sexing the intersexed: an analysis of sociocultural responses to intersexuality / Sharon.E Preves, 2002. (In: Signs jaargang 27/02)
  • The third gender: Hijra community in India / Ingrid Sells, 1992 / (In: Manushi, 09/1992)

Aanvullende gegevens