Telkens als Sinterklaas in aantocht is valt het weer op hoe genderstereotiep het speelgoedaanbod wel is. Je kunt er niet naast kijken als je een catalogus met roze en blauwe pagina’s ziet, als je een speelgoedwinkel binnenkomt met rekken 'voor meisjes' en 'voor jongens'. De poppen, prinsessenattributen, make-upsets en huishoudspullen zijn voor de meisjes, de actiehelden, tractoren en vrachtwagens, experimenteer- en bouwdozen voor de jongens.  Meisjes worden verbannen naar een roze glitterwereld, jongens worden in een blauwe en kaki wereld van ruige actie gedropt. Het lijkt wel of jongens en meisjes in een volledig aparte wereld leven. Die voorstelling komt overal terug in publiciteitscampagnes en advertenties, in de vormgeving en de verpakking van de producten. vrijspelwinkelrekken

Tegen die dwingende gendersegregatie in speelgoed en de belemmerende invloed ervan willen de vrouwenorganisaties opkomen. Met dat doel is het platform “Vrij spel, kinderen kiezen wel” opgericht, een gezamenlijke actie van het VOK, de Vrouwenraad, Femma, ella, Viva-SVV en RoSa documentatiecentrum. Het platform heeft een Facebook-fanpagina, laat regelmatig van zich horen in de pers, organiseert foto- en tekenwedstrijden en gaat overal in Vlaanderen en Brussel een kijkje nemen in speelgoedwinkels waarna speelgoedketens gevraagd worden hun aanbod minder genderstereotiep op te voeren. De nieuwe folder van speelgoedketen Bart Smit laat zien dat het kan. Vorig jaar was hun catalogus nog heel erg stereotiep. Dit jaar is die al veel genuanceerder.

Campagne 2014: Petitie-actie

Brengt Sinterklaas ons dit jaar stereotiepvrij speelgoed?

Brussel, 8 oktober 2014. Het platform ‘Vrij Spel Kinderen, kiezen wel’ wil dat de speelgoedsector afstapt van de labels jongens- en meisjesspeelgoed. Daarom lanceert het platform een petitie voor stereotiepen-vrij speelgoed. Op die manier wil het platform het ongenoegen van consumenten bundelen. Tot nu toe bleken acties en contacten met de speelgoedsector immers vruchteloos. De sector gaf aan enkel open te staan voor verandering indien ze merken dat consumenten daar om vragen.

Woordvoerder voor het Platform ‘Vrij spel, kinderen kiezen wel’:  Sofie De Graeve 0479 / 78 98 33

Link naar petitie:  https://www.change.org/p/speelgoedsector-de-speelgoedsector-versterkt-de-boodschap-dat-bepaald-speelgoed-enkel-voor-jongens-is-en-ander-speelgoed-enkel-voor-meisjes-laat-kinderen-vrij-kiezen

Link naar facebookpagina:  https://www.facebook.com/VrijSpelKinderenKiezenWel

 

Roze vs. blauwe wereld

Al vanaf prille leeftijd worden meisjes grootgebracht als passieve prinsesjes en jongens als ondernemende techniekers. Die twee werelden sluiten elkaar uit. Jongens spelen niet met meisjesspeelgoed ook al zouden ze het wel eens willen. Meisjes spelen niet met jongensspullen, tenzij in een aangepaste versie qua kleur, thema, en wat erger is, met spelmogelijkheden die meestal beperkter zijn voor de meisjesversie.  Het water is te diep tussen de roze / blauwe wereld. Dat komt door de sociale druk van vriendjes, genderstereotiepe verwachtingen en angsten van ouders, dwingende rolpatronen die de speelgoedindustrie graag bevestigt en versterkt.

vrijspelkasteel


  vrijspelwerkbank

Bekijk de discussie tussen wetenschapsjournalist Asha ten Broeke en neurobioloog Dick Swaab over genderstereotiep speelgoed  (Pauw en Witteman, 3 oktober 2013)                         

Waarom is er een probleem?

Elk kind moet vrij en ongeremd kunnen spelen. Genderstereotypen stellen limieten aan de ontdekkingstochten van kinderen en jongeren. Ze smoren de exploratiedrang in de kiem en verhinderen dat bepaalde activiteiten uitgeprobeerd worden. Hierdoor worden jongens en meisjes onbewust in een bepaalde richting geduwd en missen ze kansen om hun eigen potentieel ten volle waar te maken.  (Bron: Genderbewust opvoeden, Mieke Maerten - in: EXPOO)

Spelen is leren

Tijdens hun spel ontwikkelen kinderen een heel scala van motorische, emotionele,  cognitieve en sociale vaardigheden. Ze doen nieuwe kennis op, ontwikkelen ruimtelijke vaardigheden, spierkracht en behendigheid, ze scherpen hun zintuigen en hun taalvaardigheid aan, ze leren winnen en verliezen, onderhandelen en samenwerken. Als het goed zit mogen kinderen vrij kiezen wat en waarmee ze spelen, op hun eigen tempo en volgens hun eigen belangstelling. Dat alles zonder dat er consequenties aan vast hangen.

stereotiepe speelgoedcatalogus 

Speelgoed is er niet alleen voor de pret, het is ook een leermiddel dat kinderen aanzet tot experimenteren en oefenen, tot creativiteit en verbeelding. Met speelgoed kunnen kinderen dagdagelijkse ervaringen naspelen en hun dromen en verlangens uitbeelden. De toegang tot speelgoed beperken volgens de sekse is kinderen beperken in hun ontwikkeling, terwijl het spel juist het volledige spectrum aan mogelijkheden hoort aan te boren. We zien dat meisjesspeelgoed minder uitdagingen inhoudt en minder gevarieerd is dan jongensspeelgoed. Die gendergesegregeerde leerervaringen hebben gevolgen voor de latere studiekeuze.

Speelgoed is niet neutraal

Speelgoed draagt een culturele en sociale betekenis en dus helemaal niet neutraal. Het is een instrument in de socialisatie van kinderen. Speelgoed onthult veel over de interactie en de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen, over geldende sekserollen. Het bepaalt mee hoe kinderen zich conformeren aan het sociale leven en aan de vastgestelde regels, normen en verwachtingen rond gender. Die socialisatie begint al heel vroeg. Onbewust pikken peuters informatie over genderrollen op. Kinderen vormen hun identiteit door handelingen en gedragingen van volwassenen na te spelen. Al spelen nemen ze de rolpatronen van volwassenen over.
De speelgoedindustrie speelt daarin een belangrijke rol. Het overweldigende aanbod aan genderstereotiep speelgoed geeft kinderen de boodschap dat meisjes alleen maar bezig zijn met hun uiterlijk, met shoppen, met huishouden en zorgtaken, terwijl jongens vooral inventieve techniekers zijn, actief en ondernemend. Ouders grijpen vlot naar stereotiep speelgoed want het is geruststellend en vertrouwd. De speelgoedindustrie gaat daarin mee want het verkoopt goed. 

vrijspelfisherprice4prenten
Naast een veelzijdige leerschool vormt speelgoed ook een winstgevende markt. Marketing en reclame richten hun pijlen op kinderen als doelgroep vanaf de prilste leeftijd.  Als jongens en meisjes geloven dat ze elk hun apart speelgoed willen, dan verdubbelt de afzetmarkt. Bob de bouwer had ook een genderneutrale naam kunnen krijgen. Omdat dit niet gebeurt is er een moeilijk te overschrijden grens getrokken voor ouders wanneer ze speelgoed kiezen voor hun dochters. Zulke marketingbeslissingen creëren bijkomende hindernissen waar ouders overheen moeten als ze willen dat hun meisjes belangrijke vaardigheden verwerven die ze anders niet kunnen inoefenen. (Bron: Peggy Orenstein, Cinderella ate my daughter).

Cijfers en statistieken van de speelgoedmarkt   Toys_Fall_market_Perspective.pptx 1.22 Mb

Roze of blauwe hersenen ?


Ouders zeggen vaak dat hun dochtertje liever met de poppen speelt en hun zoontje met auto’s omdat meisjes gewoon anders zijn dan jongetjes. Toch zijn hormonen, genen en chromosomen niet zo machtig als wij geneigd zijn te geloven. De omgeving waarin kinderen opgroeien heeft een impact op hun gedrag en vaardigheden. Vanaf heel jonge leeftijd worden gendercategorieën aangeleerd. vrijspelboyshavetrucks

In haar boek Pink Brain, Blue Brain legt neurowetenschapper dr. Lise Eliot uit dat onze aangeboren kenmerken of neigingen worden gevormd door onze ervaringen. Kinderhersenen veranderen op moleculair niveau met iedere leerervaring. Elke activiteit, elke interactie met de omgeving versterkt bepaalde circuits in de hersenen ten koste van andere en hoe jonger het kind, hoe groter het effect. Hoewel kinderen in hun actiehelden- en prinsessenjaren het strengst zijn over gender, is hun brein op die leeftijd ook het meest kneedbaar en staan ze het meest open voor het opnemen van vaardigheden en rollen die toegewezen worden aan hun geslacht. Je kunt het vergelijken met taalverwerving:  baby’s zijn klaar om klanken en spraakkunst en intonatie van om het even welke taal te absorberen, maar dan gaan hun hersens zich neurologisch instellen om één specifieke taal te spreken. Genderverschillen zijn iets gelijkaardigs: de bestaande verschillen versterkt door de twee verschillende culturen waarin jongens en meisjes vanaf de geboorte worden ondergedompeld. Als je aanneemt dat de verschillen tussen competenties gevormd worden door ontwikkeling en ervaring dan is het wel erg schadelijk om meisjes een heel gamma aan leerervaringen te ontzeggen.
(Bron : Lise Eliot,  Pink brain, blue brain: how small differences grow into troublesome gaps - and what we can do about it)

Wat doe je eraan?

Tips voor ouders en opvoeders

- Zorg voor een grote variatie aan activiteiten, spel en speelgoed. Leer je kind dat er geen meisjes- of jongetjesspelletjes zijn

- Leg het kind geen op genderstereotiepen gebaseerde beperkingen op, verbied geen spelletjes ‘bestemd voor de andere sekse’ en bied ook genderneurale keuzes aan

- Vraag je af welke waarden het speelgoed dat je koopt in zich draagt en welke vaardigheden het inoefent

- Doorblader met je kind de volledige catalogus, bekijk alle rekken in de winkel

- Zoek naar speelgoed dat niet seksistisch is, dat samenspel bevordert, kies boeken zonder genderclichés

- Kies speelgoed dat ruimte laat voor verbeelding en vindingrijkheid, met veel mogelijkheden

- Doorbreek vastgeroeste gewoontes, zorg dat al het speelgoed door zowel de jongens als de meisjes gebruikt wordt

- Stimuleer de kritische geest van kinderen door samen met jou roldoorbrekende spelletjes te doen, spelletjes die ingaan tegen heersende trends en groepsdruk, vestig de aandacht op genderstereotypen en stel ze in vraag

- Verdeel het speelgoed in de kleuterklas of de kinderopvang niet in jongens- en meisjesspeelhoeken

- Organiseer speelmomenten waarbij alle kinderen met hetzelfde soort speelgoed spelen: het poppenuurtje, het verhalenuurtje, het autootjesuurtje,..

Je vindt uitgebreide tips en adviezen in Genderbewust opvoeden - Ga naar “Aanpak”- “Spelen” .

Tegenwind

Recent zien we vanuit de maatschappij een tegenbeweging ontstaan. In eigen land is er de "Vrij spel"-campagne vanuit de vrouwenbeweging. De Franstalige vrouwenorganisatie Vie Féminine voerde in 2008 campagne met "Filles, garçons: même jouets pour développer toutes les capacités!". De actie "Let Toys Be Toys" een initiatief van Britse ouders, is erin geslaagd de speelgoedketen Toys R for Us te overtuigen de roze/blauwe dichotomie te weren uit hun winkels en publiciteit. Bekijk ook de Britse protestsite Pink Stinks. In de V.S is er de Brave Girls Alliance met de campagne tegen genderstereotypen in media en speelgoed. Nog in de V.S. richtte bouwkundig ingenieur Debbie Sterling in 2012 GoldieBlox op om meisjes te leren genieten van techniek. Girlstart organiseert het jaar rond opleidingen om meisjes naar STEM-richtingen te loodsen. Lego ziet er brood in om blokkendozen met vrouwelijke wetenschappers in productie te brengen : bekijk Alatariel's Lego cuusoo female minigure series .

 

vrijspelbravegirlswantAffiche "#Brave Girls Want" op Times Square, als protest tegen genderstereotypen in speelgoed en media

2013: Sensibiliseringsactie in Gent

Het platform 'Vrij spel, kinderen kiezen wel' zette een sensibiliseringsactie op om het brede publiek bewust te maken van de stereotypering in reclame voor kinderspeelgoed. De actie vond plaats in Gent op zaterdagnamiddag 30 november 2013. Het winkelend publiek kreeg twee reclames voorgeschoteld: een voorbeeld van een rolbevestigende reclame en een voorbeeld van een roldoorbrekende reclame. Waar ging hun voorkeur naar uit?  De resultaten van de enquête worden gebruikt voor verdere acties. Eerder startte het platform een facebookpagina waarop het publiek goede en slechte voorbeelden kan posten. Het platform schreef ook een reeks speelgoedwinkels aan met de vraag om de stereotiepe ordening van het speelgoed in de winkel te doorbreken.

in de pers 

Meer weten

Gender in de klas
Gender en kinderboeken:
Gender Loops Toolbox for gender-conscious and equitable early childhood centres

In de pers

Aanraders uit de RoSa bibliotheek

Lise Eliot, Pink brain, blue brain. How small differences grow into troublesome gaps – and what we can do about it, (2009) - RoSa exemplaarnummer: FII a/1076Sharon Lamb & Lyn Mikel Brown, Packaging girlhood. Rescuing our daughters from marketers’ schemes (2007) – RoSa exemplaarnummer: DII4f/0071Peggy Orenstein, Cinderella ate my daughter (2011) – RoSa exemplaarnummer: DII4d/0009Caryl Rivers & Rosalind Barnett, The truth about girls and boys. Challenging toxic stereotypes about our children (2011) – RoSa exemplaarnummer: FIIp/0587Emily Kane, The gender trap. Parents and the pitfalls of raising boys and girls (2012) – RoSa exemplaarnummer DII4d/Asha ten Broeke, Het idee m/v. De ontmaskering van een hardnekkig denkbeeld (2010) – RoSa exemplaarnummer DIII1a/0073Carol Colatrella, Toys and tools in pink. Cultural narratives of gender, science, and technology (2011) – RoSa exemplaarnummer: GIa/0195Deborah Cameron, The myth of mars and venus. Do men and women really speak different languages? (2008) – RoSa exemplaarnummer Gia/0185

  • Lise Eliot, Pink brain, blue brain. How small differences grow into troublesome gaps – and what we can do about it, (2009) - RoSa exemplaarnummer: FII a/1076
  • Sharon Lamb & Lyn Mikel Brown, Packaging girlhood. Rescuing our daughters from marketers’ schemes (2007) – RoSa exemplaarnummer: DII4f/0071
  • Peggy Orenstein, Cinderella ate my daughter (2011) – RoSa exemplaarnummer: DII4d/0009
  • Caryl Rivers & Rosalind Barnett, The truth about girls and boys. Challenging toxic stereotypes about our children (2011) – RoSa exemplaarnummer: FIIp/0587
  • Emily Kane, The gender trap. Parents and the pitfalls of raising boys and girls (2012) - RoSa exemplaarnummer: DII4d/
  • Asha ten Broeke, Het idee m/v. De ontmaskering van een hardnekkig denkbeeld (2010) – RoSa exemplaarnummer DIII1a/0073
  • Carol Colatrella, Toys and tools in pink. Cultural narratives of gender, science, and technology (2011) – RoSa exemplaarnummer: GIa/0195
  • Deborah Cameron, The myth of mars and venus. Do men and women really speak different languages? (2008) – RoSa exemplaarnummer Gia/0185
  • Cordelia Fine, Waarom we allemaal van Mars komen: hoe neuroseksisme aan de basis ligt van de verschillen tussen man en vrouw (2011) - RoSa exemplaarnummer FIIe/0161

Vindplaatsen van de illustraties:

http://oregonexpat.wordpress.com/2013/08/15/mars-explorer-barbie-and-other-pink-crap/

http://spirituality.squidoo.com/most-wanted-toys-girls 

http://cheaptoysandgamesforkids.com/shop/fisher-price-drillin-action-tool-set/

http://thesocietypages.org/socimages/2008/12/08/socializing-boys-and-girls/

http://www.mixedgrill.nl/2012/12/06/genderneutrale-speelgoedcatalogus/

http://thesocietypages.org/socimages/2008/12/08/socializing-boys-and-girls/

 http://www.lettoysbetoys.org.uk/brave-girls-take-back-the-media/

 

 

Aanvullende gegevens