Een Syrisch meisjeVrouwen en kinderen grootste slachtoffers van oorlog

Seksueel geweld als oorlogswapen

Resoluties en acties

Rol van vrouwen in vredesonderhandelingen

Syrische vrouwen aan het front

Meer in het nieuws?

Meer lezen? 

Vrouwen en kinderen grootste slachtoffers van oorlog 

syrische kinderenDat vrouwen (en kinderen) de grootste slachtoffers zijn van gewapende conflicten, komt niet enkel door de oorlogssituatie. Vrouwen hebben doorgaans een mindere status dan mannen, en bij oorlogen nemen bestaande vormen van geweld en discriminatie opvallend toe.    

Bovendien staan veel vrouwen er -ook financiëel- alleen voor omdat hun echtgenoten meestal afwezig zijn om te strijden, of dood. De zorg voor de kinderen en het huishouden wordt bovendien zwaar bemoeilijkt door een gebrek aan elektriciteit en andere voorzieningen,...  Koken en kleren wassen wordt een helse klus. Hun vaak getraumatiseerde kinderen opvoeden een hele opgave. Over het hele land zijn vrouwen op de vlucht met hun kinderen, als deze nog niet zijn gedood. Goede sanitaire en medische voorzieningen zijn vaak niet evident. Zwangere vrouwen krijgen miskramen door de hevige stress en slechte hygiënische en medische omstandigheden. En zo kunnen we nog wel even verdergaan...

Bovendien dreigt na de oorlog een achteruitgang in vrouwenrechten indien radicaal-islamistische groepen uit de oppositie aan de macht komen.

Vrouwen en meisjes zijn kwetsbaarder voor alle vormen van oorlogsgeweld, maar vooral voor seksueel geweld en seksuele uitbuiting. Ook Syrische vrouwen en meisjes vormen daarop geen uitzondering. In Syrië is er bovendien ook sprake van verkrachting van mannen door de regeringstroepen van Assad, als methode voor vernedering en marteling.

Seksueel geweld als oorlogswapen

Verkrachtingen worden reeds eeuwenlang als wapen in oorlogssituaties gebruikt. Uit recente onderzoeken blijkt nu dat dit een welbewuste militaire strategie is.

Systematische verkrachtingen, vaak op de meest brutale wijze, is maar al te vaak het gruwelijke lot van vrouwen en meisjes in conflictgebieden. Er worden vaak wapens gebruikt, vrouwen en meisjes worden voor de ogen van hun gemeenschap verkracht en gefolterd, vaders worden gedwongen hun eigen dochters te verkrachten, kinderen worden gedwongen ervan getuige te zijn, groepsverkrachtingen, bewuste besmetting met geslachtsziekten, gedwongen prostitutie,...

een syrische vrouwSeksueel geweld op vrouwen wordt er doelgericht ingezet als oorlogswapen, als daad van terreur. De daders zijn niet zozeer uit op seksueel plezier, maar vooral op het ontwrichten van de gemeenschap. De medische en  psychologische gevolgen zijn erg zwaar voor de slachtoffers en hun  familie en daarbovenop komt nog eens het sociale stigma. Vele slachtoffers hebben geen toegang tot de gespecialiseerde medische zorg die ze nodig hebben. De vrouwen worden verstoten door hun man of gemeenschap, worden onhuwbaar verklaard en hebben weinig toekomstmogelijkheden. Het  aanhoudend seksuele geweld creëert een klimaat van angst waarin  vrouwen en meisjes niet langer naar het veld of naar school durven  te gaan. Wat op zijn beurt weer economische en sociale gevolgen voor  de gemeenschap heeft.

Om het geweld in de thuisomgeving te ontvluchten, melden ze zich aan in vluchtelingenkampen in het binnenland of in buurlanden. Daar wacht hen echter vaak ook een gewelddadig verblijf: verkrachting, ontvoeringen en seksuele uitbuiting vinden vaak plaats tijdens het vluchten en in vluchtelingenkampen.

In tijden van oorlog is er een gebrek aan (of gelden andere prioriteiten van) de openbare orde, politiediensten en grenscontroles. Hierdoor ontstaat een sfeer van illegaliteit waarbinnen ontvoeringen, gedwongen prostitutie en mensenhandel kunnen floreren.   

Snelle oplossingen zijn helaas niet voorhanden. Ondanks de talrijke nationale en internationale wetgevingen worden daders zelden gestraft. Het seksuele geweld blijft vaak aanhouden na vredesakkoorden.

Online tip: Women Under Siege, een journalistiek project dat onderzoekt hoe verkrachting en andere vormen van seksueel geweld als middel wordt ingezet bij genocides en conflicten, doorheen de 20ste tot in de 21ste eeuw.

Resoluties en acties

Seksueel geweld als onderdeel van een oorlogsstrategie kreeg in de jaren negentig de aandacht van de internationale gemeenschap als gevolg van twee conflicten: de oorlog in voormalig Joegoslavië en de genocide in Rwanda. De verontwaardiging van de internationale gemeenschap leidde tot het Verdrag van Rome -pdf in 2002 . Dit VN-verdrag erkende seksueel geweld op vrouwen als misdaad tegen de menselijkheid en leidde tot de oprichting van het Internationaal strafhof.  

In 2000 heeft de VN Veiligheidsraad resolutie 1325 aanvaard over vrouwen, oorlog en vrede. Een keerpunt, want het is de eerste keer dat de Veiligheidsraad de genderdimensies van oorlog en vrede erkent. Deze resolutie veroordeelt o.m. geweld tegen vrouwen en erkent verkrachting als oorlogswapen. Gedurende de jaren na de aanvaarding volgden initiatieven om resolutie 1325 uit te voeren , zowel vanuit de VN als de lidstaten. 

In 2009 heeft de Veiligheidsraad van de VN bv. unaniem een resolutie aangenomen om actief op te treden tegen seksueel geweld in oorlogssituaties. Hiermee bracht de VN resolutie 1820 van 2008 in de praktijk, die bepaalde dat seksueel geweld in oorlogssituaties voorkomen en veroordeeld moest worden. De VN-resolutie 1888 bepaalt dat de Verenigde Naties een gezant zou aanstellen die de strijd tegen seksueel geweld als oorlogswapen coördineert. Bovendien zouden speciale adviseurs verschillende regeringen ondersteunen in de aanpak van straffeloosheid en in de veroordeling van de daders van seksueel geweld in oorlogssituaties. Human Rights Watch vond de resolutie een belangrijke stap in de richting van een meer coherente actievoering van de VN. Volgens HRW hadden de vorige resoluties gefaald door een gebrek aan leiderschap en deskundigheid op het gebied van seksueel geweld. 

In 2010 benadrukt de Veiligheidsraad in Resolutie 1960 het aanhoudend (seksueel) geweld in oorlogen en het feit dat zo weinig daders berecht worden. Daarom voorziet de VN bijkomende instrumenten (sancties, rapporteringsmechanismen, de publicatie van informatie over personen die verdacht worden van seksueel geweld,...). De betrokken lidstaten moeten concrete plannen uitwerken om seksueel geweld op te sporen en daders te vervolgen. Het strategisch actieplan volgend uit Resolutie 1960 bevat concrete doelstellingen voor de implementatie van resolutie 1325 en loopt tot 2020:  UN strategic Results Framework on Women, Peace and Security: 2011 - 2020 (PDF).

WomenWatch informeert over vervolgacties op VN-Resolutie 1325

In juni 2010 formuleerde de Raad van Europa een aanbeveling : Recommendation CM/Rec(2010)10 of the Committee of Ministers to member states on the role of women and men in conflict prevention and resolution and in peace building     

FEMM, het Comité voor vrouwenrechten en gendergelijkheid van de EU, werkt aan een motie voor een EU-resolutie over vrouwen in oorlogssituaties. Op 20 juli 2011 Verscheen een eerste ontwerp : Motion for a European Parliament Resolution on women's situation in war (PDF)   

Rol van vrouwen in vredesonderhandelingen 

Resolutie 1325 bevestigde ook voor het eerst officieel dat vrouwen een actieve rol te spelen hebben bij conflictpreventie, vredesonderhandelingen, demobilisatie, reïntegratie en ontwapening. De medewerking van vrouwen in vredesoperaties, humanitaire interventies en naoorlogse wederopbouw is essentieel.

Ondanks deze resolutie en haar vervolgresoluties krijgen vrouwen in de praktijk maar weinig kansen om mee te onderhandelen.  Volgens UNIFEM (2010) waren slechts 7,6% van de onderhandelaars, 3,2% van de bemiddelaars en 2,5% van de ondertekenaars bij 24 grote vredesprocessen na 1992, vrouwen. Door de lage vertegenwoordiging van vrouwen bij vredesonderhandelingen is het niet verwonderlijk dat van de 585 vredesakkoorden die UNIFEM onderzocht, slechts 16% melding maakte over de situatie van vrouwen.  Slechts 18 van 300 onderzochte vredesakkoorden na 1989 hadden het over seksueel geweld.   

Meer lezen:

Syrische vrouwen aan het front

een syrische strijdsterIn Syrië zijn er steeds meer vrouwen die de wapens opnemen om aan de zijde van mannelijke strijders te vechten. Vrouwelijke rebellen zijn geen nieuw gegeven, maar vrouwen in bedekkende niquabs mét geweren in de hand zijn in andere conflicten praktisch onbestaande. Er zijn geen precieze cijfers, maar het gaat om een klein aantal Syrische vrouwen dat meestrijdt met de rebellen. Bij het Vrije Syrische rebellenleger wordt zelfs een eenheid getraind die uitsluitend uit vrouwen bestaat. 

Vrouwen hebben in het conflict doorgaans vooral een rol bij het transport van wapens en voedsel, aangezien zij minder worden gecontroleerd. Jihadistische groeperingen binnen de rebellenbeweging keuren het bovendien af dat vrouwen de wapens opnemen. Voor hen is de plaats van de vrouw thuis.     
Een andere oppositiegroep in Syrië zijn o.m. de Koerdische rebellen. Onder hen vechten heel wat vrouwen mee, die een strakke islamitische staat niet zien zitten.  

Niet enkel aan de kant van de oppositie vechten vrouwen mee. In het Syrische leger van Assad werken al jaren vrouwen,vooral in de logistiek en militaire inlichtingendiensten. Maar er zijn ook de zogenaamde "Leeuwinnen voor Nationale Defensie". Zij controleren verdachte gesluierde vrouwen, vallen rebellen aan en houden toezicht.  

Meer in het nieuws?

Meer lezen? 

In de RoSa bibliotheek

Women and wars /Carol Cohn

War as experience: contributions from international relations and feminist analysis /Christine Sylvester

Gender and conflict since 1914: historical and interdisciplinary perspectives /Ana Carden-Coyne

War and rape: law, memory and justice /Nicola Henry

Gender, shame and sexual violence: the voices of witnesses and court members at war crimes tribunals /Sara Sharratt

  • Women and wars /Carol Cohn, 2013 (RoSa exemplaarnummer M/0454)
  • War as experience: contributions from international relations and feminist analysis /Christine Sylvester, 2013 (RoSa exemplaarnummer FII b/1291)
  • Gender and conflict since 1914: historical and interdisciplinary perspectives /Ana Carden-Coyne, 2012 (RoSa exemplaarnummer M/0451)
  • War and rape: law, memory and justice /Nicola Henry, 2011 (RoSa exemplaarnummer FII c/0162)  
  • Gender, shame and sexual violence: the voices of witnesses and court members at war crimes tribunals /Sara Sharratt, 2011 (RoSa exemplaarnummer FII c/0167)
  • The right of conflict-affected women and adolescents to sexual, and reproductive health /Marleen Bosmans, 2012 (RoSa exemplaarnummer Cc/0152)
  • Of zoek in de online RoSa catalogus met  trefwoorden seksueel geweld / oorlog , verkrachting /oorlogsslachtoffers , conflictpreventie / vredesopbouw / oorlog / vrede / verzetsbeweging

Aanvullende gegevens