bell hooks
Ain't I a Woman: Black Women and Feminism
Boston: South End Press, 1981. 205 p.
ISBN: 0-89608-129-X

zwarte vrouwen / seksisme / racisme / feminisme / zwart feminisme / Verenigde Staten

RoSa exemplaarnummer: FIIp /0268

bell hooks

Schrijfster bell hooks is geboren als Gloria Jean Watkins op 25 september 1952 in Kentucky in de Verenigde Staten. Deze Afro-Amerikaanse feministe en maatschappijcriticus koos als pseudoniem de naam van haar geadoreerde overgrootmoeder, Bell Blair Hooks, een naam die de auteur zelf zonder hoofdletters spelt, want het is de inhoud van haar werk die telt en niet de persoon van de schrijver. bell hooks is een meester in het kernachtig formuleren van haar ideeën. Haar werk staat vol met sterke citaten.

“Racism has always been a divisive force separating black men and white men, and sexism has been a force that unites the two groups.”

In haar meest bekende boeken focust bell hooks op de interactie tussen ras, sociale klasse en gender en op de stelselmatige onderdrukking en dominantie die die categorieën kunnen meebrengen en bestendigen. Tot nu toe publiceerde bell hooks bijna 40 non-fictieboeken, talloze wetenschappelijke en andere artikels, opiniestukken en discussieteksten. Ze is te zien in documentaires en openbare debatten, ze houdt voordrachten en causerieën en ze neemt geen blad voor de mond. Haar interesse is breed: ze richt haar aandacht op politiek, onderwijs, kunst, geschiedenis, seksualiteit, massamedia en feminisme, altijd vanuit het perspectief van ras, sociale klasse en gender.

Ain't I a Woman

Aint I a WomanDe feministische klassieker Ain't I A woman: Black Women and Feminism, dat verscheen in 1981, is een superieur basiswerk over feministische geschiedenis en feministische theorie. De titel alludeert op de historische toespraak die de bevrijde slavin Sojourner Truth gaf op 21 mei 1851. Daarin herhaalde Truth die fameuze zin keer op keer.

In dit boek onderzoekt bell hooks het effect van racisme en seksisme op zwarte vrouwen tijdens de slavernij in de V.S., de degradatie van de zwarte vrouw, het paternalistische seksisme van zwarte burgerrechtenbewegingen en het racisme van de blanke feministische beweging van de strijd voor stemrecht tot de tweede feministische golf. Ze gaat ook dieper in op de notie ‘black feminism’, het specifieke feministische engagement van zwarte vrouwen.

bell hooks stelt dat de accumulatie van racisme en seksisme maakte dat zwarte vrouwen tijdens de slavernij in de V.S. op de laagste trap van de sociale ladder belandden en dat zij ook het hardst te lijden hadden onder de slavernij.

“While racism was the evil that had decreed black people would be enslaved, it was sexism that determined that the lot of the black woman would be harsher.”

Zwarte vrouwen werden gedegradeerd tot seksslavinnen van patriarchale blanke eigenaars en al even patriarchale zwarte voormannen. Het stereotiepe beeld van de zwarte vrouw als promiscue en immorele mannenverleidster is volgens bell hooks in die tijd ontstaan, een beeld dat tot op de dag van vandaag nog doorwerkt. Blanke vrouwen gingen maar al te graag mee in die seksistische mythologisering. Zo konden ze zich de bijna goddelijke status van zuivere maagd laten aanmeten en zelf buiten schot blijven, aldus hooks. Het cliché van de zwarte vrouw als seksueel roofdier leverde een maatschappelijk excuus om het schuldgevoel van blanke vrouwen te sussen en het zwarte vrouw-zijn te degraderen.

bell hooks schrijft onomwonden over de systematische ontmenselijking van de zwarte vrouw in slavernij door doelbewuste kweekprogramma’s: vrouwelijke slaven moest kinderen baren voor economisch gewin van de slavenhouders.

De brute mishandelingen en het zware werk waaronder zwarte vrouwen gebukt gingen bracht de blanken op het idee dat zwarte vrouwen halve mannen waren. Echte vrouwen waren volgens de stereotiepe sekserollen niet bestand tegen dit leven. Vandaar was het maar een kleine stap naar de beschuldiging dat zwarte vrouwen de mannelijkheid onderuit haalden en de man ‘ontmannelijkten’. Zwarte vrouwen waren in die context een gemakkelijk doelwit. Ze hadden de publieke opinie tegen en er bestond geen enkele wettelijke bescherming.

Diepe angst en wantrouwen tegenover de zwarte vrouw hadden een intense vorm van misogynie tot gevolg. Dat verklaart volgens bell hooks de mate van seksueel geweld op zwarte vrouwen en de straffeloosheid van dat soort misdaden, waarbij ze moet vaststellen dat dit nog altijd niet veranderd is. Om te ontsnappen aan de systematische degradatie van hun vrouwzijn door negatieve mythes en stereotypering, poogden veel zwarte vrouwen de aandacht af te leiden van hun seksualiteit door de nadruk te leggen op hun rol als moeder.

“The fact that enslaved black women were forced to labor as men and to exist independently of male protection and provision did not lead to the development of a feminist consciousness.”

bell hooks verwondert zich erover dat zwarte vrouwen tijdens en na de slavernij niet pleitten voor sociale gelijkheid tussen vrouwen en mannen. Zij vonden het zelfs onprettig dat ze niet als vrouwelijk werden beschouwd volgens de normen van de dominante cultuur, waarin nederigheid, preutsheid, onschuld en onderdanigheid geassocieerd werden met het vrouwzijn en vrouwelijkheid. Dat was voor hen het na te streven ideaal.

“If women want a feminist revolution—ours is a world that is crying out for feminist revolution—then we must assume responsibility for drawing women together in political solidarity. That means we must assume responsibility for eliminating all the forces that divide women.”

Het argument dat zwarte mannen ontmannelijkt werden omdat zij de patriarchale rol van kostwinner niet konden opnemen houdt geen steek, aldus bell hooks. In veel gezinnen waren mannen die werkten niet happig om hun zuurverdiende loon af te staan aan vrouw en kinderen. Een onderbetaalde baan als arbeider vonden ze meer een aanval op hun mannelijke trots dan helemaal geen job. Het verlangen om kostwinner te zijn is geen aangeboren mannelijk instinct, stelt bell hooks vast.

“Black women employed in service jobs were forced to surrender, were made to feel that when survival was the crucial issue personal dignity should be sacrificed. Sexist thinking made it acceptable for black men to refuse menial work … black men who deserted family and children were not regarded contemptuously.”

Trouwens, zo voegt ze eraan toe, vrouwen hebben veel meer geleden onder de ontmenselijking en de vernedering door het dagelijkse contact met racistische blanken die hen mishandelden. Zwarte vrouwen die huishoudwerk deden werden verplicht zich te onderwerpen. Van hen werd zonder meer verwacht dat hun persoonlijke waardigheid maar moest worden opgeofferd om te overleven.

Ain’t I a Woman gaat vooral over de vele vormen van onderdrukking en discriminatie van zwarte vrouwen, door het racistische blanke patriarchaat, door de seksistische zwarte burgerrechtenbeweging, door het individualisme van de blanke feministische beweging. bell hooks steekt haar teleurstelling niet weg over haar eigen feministische zoektocht. Maar finaal komt ze tot een definitie van het feminisme die voor iedereen aanvaardbaar is, los van geslacht, ras of sociale afkomst. Haar formulering brengt een sprankel hoop voor de Amerikaanse samenleving in de toekomst.

"To me, feminism is not simply a struggle to end male chauvinism or a movement to ensure that women will have equal rights with men; it is a commitment to eradicating the ideology of domination that permeates Western culture on various levels - sex, race, and class, to name a few - and a commitment to reorganizing U.S. society so that the self development of people can take precedence over imperialism, economic expansion, and material desires."

Aanraders uit de RoSa-bibliotheek

  • bell hooks - Ain't I a Woman: Black Women and Feminism / South End Press Boston 1981 / RoSa exemplaarnummer: FII p/0268
  • Karen Foss, Sonja Foss & Cindy Griffin - Readings in feminist rhetorical theory, 2004 / RoSa exemplaarnummer: FII p/0337

Meer: zoek in RoSa's online catalogus met als trefwoorden BLACK FEMINISM | DISCRIMINATIE | EPISTEMOLOGIE | ETNICITEIT | FEMINISME | FEMINISTISCHE KRITIEK | HOOKS | IDENTITEIT | INTERSECTIONALITEIT | RACISME | SEKSISME | THEORIEEN | ZWARTE VROUWEN