Haar naam doet waarschijnlijk geen belletje rinkelen, toch is Janet Davison Rowley één van de belangrijkste wetenschappers van de voorbije eeuw. Het is dankzij haar baanbrekende werk dat we nu weten dat sommige kankers een genetische oorzaak hebben.

Ze was één van de eersten, in de vroege jaren zeventig, om aan te tonen dat genmutaties kunnen leiden tot leukemie en lymfeklierkanker. Haar ontdekkingen veranderden de manier waarop de medische wereld naar kanker keek. Het opende de deur naar de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Sinds haar eerste ontdekkingen werden meer dan 70 ziekten gelinkt aan genetische afwijkingen. Haar laboratorium was verantwoordelijk voor meer dan een dozijn van die ontdekkingen.

janet rowley

Dat zij zo’n belangrijke rol zou innemen in het kankeronderzoek was echter allerminst vanzelfsprekend. Doorheen haar carrière heeft Janet Rowley een aantal drempels voor vrouwen moeten overwinnen.

Ze werd in 1925 in New York geboren als Janet Davison. Als enig kind van twee hoogopgeleide ouders, docenten aan een hogeschool, groeide ze op in een geprivilegieerd gezin. Vader Hurford en moeder Ethel stimuleerden hun dochter allebei, maar het was vooral haar moeder die ze als haar mentor beschouwde. Toen Ethel vernam dat er een beurs open stond aan de universiteit van Chicago schreef ze haar dochter terstond in. Zo belandde Janet in 1940 op vijftienjarige leeftijd aan het Hutchins College, waar ze de laatste twee jaren secundair onderwijs combineerde met de eerste twee van het hoger onderwijs. In eerste instantie behaalde Janet er een bachelor filosofie.

Toen ze zich in 1944 wou inschrijven voor geneeskunde stootte ze op quota. In tegenstelling tot nu dienden quota toen om de participatie van vrouwen te beperken in plaats van te stimuleren. Op een groep van 65 studenten geneeskunde werden maar drie vrouwen toegelaten. Jammer voor Janet was het quotum bereikt en moest ze een academiejaar wachten. Het jaar was niet verloren want ze behaalde een bachelor in de wetenschappen.

In 1948 studeerde ze af als doctor in de geneeskunde en trad ze in het huwelijk met haar klasgenoot Donald Rowley. Nadat beiden na een lange stage hun medische licentie behaalden, startten ze hun carrière in onderwijs en onderzoek. Omdat het echtpaar vier kinderen kreeg, was die carrière voor Janet niet evident. Gedurende twintig jaar combineerde ze de zorg voor de kinderen met haar werk, waarvoor ze drie dagen in de week op locatie werkte en tussendoor thuis. Het was thuis dat ze haar eerste grote ontdekking deed. Nadat ze in Oxford een nieuwe methode had geleerd om de verschillende onderdelen van chromosomen te belichten, begon ze de chromosomen van leukemiepatiënten te fotograferen via een fluorescerende microscoop. Dan knipte ze thuis aan de keukentafel de foto’s van de chromosomen uit en herschikte ze in paren. Haar kinderen plaagden haar ermee: ‘Mama is weer met papieren poppetjes aan het spelen’. Vandaar “Paper Dolls”, de titel van een historische biografie over de Rowleys.

In de lente van 1972 zag Janet eindelijk een patroon. De chromosomen van een patiënt met acute myeloïde leukemie hadden twee afwijkingen. Toen ze die vergeleek met de chromosomen van andere patiënten met hetzelfde ziektebeeld, zag ze dezelfde afwijkingen in chromosoom 8 en 21. Patiënten met een ander soort leukemie hadden ook afwijkingen maar op andere plaatsen. Vooral haar oplossing van het mysterie van het “Philadelphia Chromosoom ” spreekt tot de verbeelding. In de vroege jaren 60 hadden wetenschappers in Philadelphia ontdekt dat een bepaalde afwijking op chromosoom 22 chronische myelogenische leukemie veroorzaakte maar ze wisten niet waarom. Janet Rowley ontdekte hoe dat kwam.

Haar onderzoek bracht een ware omwenteling teweeg in de behandeling van bloedkankers. Toch duurde het een tijd voor Janet Rowley de erkenning kreeg die ze verdiende. Veel collega’s waren sceptisch over haar bevindingen. Later omschreef ze zichzelf als een missionaris die al predikend de hematologen probeerde te overtuigen van het belang van afwijkende chromosomen voor het ontstaan van ziekten.

janet rowley medal of freedomUiteindelijk volgden de erkenning en de prijzen wel. Ze ontving de National Medal of Science en de Presidential Medal of Freedom, de hoogste onderscheiding die een burger in de Verenigde Staten te beurt kan vallen.

Janet Rowley overleed in 2013 op 88-jarige leeftijd, ironisch genoeg aan de gevolgen van kanker.

In de RoSa-bib

Markante vrouwen in de geneeskunst / Michel Deruyttere, 2014 - RoSa ex.nr.: W2/0130