Jeugd
Studies en huwelijk
Ontdekking
Alleen verder
Nobelprijs

Ziek
Meer lezen

Jeugd

Maria Salomea Sklodowska is geboren op 7 november 1867 in Warschau. Ze is het vijfde kind van een professorenechtpaar. Het huisgezin leeft armoedig in een door de Russen bestuurd Polen. Haar moeder sterft aan tuberculose in 1878, twee jaar later ook haar oudste zus. De kinderen Sklodowska zijn allemaal goede studenten, maar Marie lijkt de meest begaafde. Ze krijgt zelfs een gouden medaille van het lyceum voor haar werk in de klas en haar kennis van het Russisch. 

Na haar middelbare studies wordt ze om medische redenen naar familie op het platteland gestuurd. In 1884 is ze terug in Warschau. Ze wil graag haar studies voortzetten, maar de universiteit is niet toegankelijk voor vrouwen. Ze volgt dan maar 'vliegende' universitaire cursussen, in het geheim gegeven door vaderlandslievende Poolse vrijwilligers. Samen met haar zus Bronia besluit ze dat hun toekomst in het buitenland ligt. Eerst zou Bronia naar Parijs gaan om geneeskunde te studeren, terwijl Marie in Polen werkt om haar studies te betalen. Daarna zou  Marie in Parijs wetenschappen studeren, terwijl haar zus geld in het laatje bracht.

Haar zus vertrekt naar Parijs en Marie vindt werk alsgouvernante bij de familie Zorawska. Ze raakt bevriend met de oudste dochter, die haar helpt om les te geven aan de kinderen in het dorp. Ze wordt verliefd op de zoon, Kazimierz, maar zijn ouders geven geen toestemming voor een huwelijk. In 1889 verlaat ze deze familie om te gaan werken bij de familie Fuchs, die vlak bij de Baltische Zee woont. Korte tijd later keert ze terug naar Warschau waar ze werk vindt alslerares. Tegelijkertijd begint ze scheikunde en natuurwetenschappen te studeren in een klein, plaatselijk laboratorium. In november 1891 heeft ze genoeg geld  om naar Parijs te gaan.

naar overzicht

Studies en huwelijk

Marie gaat aan de Sorbonne fysica en wiskunde studeren. Haar studies worden met succes bekroond want ze behaalt haar diploma's fysica in 1893 en wiskunde  in 1894. Dat jaar maakt ze kennis met Pierre Curie, 35 jaar en professor aan de PC (Hogere School voor de Industriële Fysica en Chemie van de Stad Parijs). Ze trouwen op 26 juli 1895.

Haar leven is strak georganiseerd: acht uur per dag spendeert ze aan wetenschappelijk onderzoek, drie uur aan huishoudelijke taken en in de overblijvende tijd zet ze haar studies voort. Marie wint de eerste prijs bij het aggregaatsexamen voor fysica, wat haar de mogelijkheid geeft les te geven aan jonge meisjes in de staatslycea. 

Op 12 september 1897 wordt hun eerste dochter geboren, de toekomstige Irène Joliot-Curie. Dat jaar begint Marie haar scriptie over wat ze later radioactiviteit zal noemen. Ze is zeer geïnteresseerd in het werk van Henri Becquerel die in 1896 de uraniumstraling heeft ontdekt. Weldra zal ook haar echtgenoot komen helpen bij haar onderzoek. Hij maakt de meetinstrumenten. Het is Marie die ontdekt dat ook andere materialen dan uranium straling kunnen afgeven. Ze stelt voor deze mogelijkheid 'radioactiviteit' te noemen. Een nieuwe wetenschap is geboren.

Vanaf juni 1898 is het onmogelijk het onderscheid te maken tussen het werk van Marie en dat van Pierre, ze werken samen als een hecht team. Pierre verfijnt de theorie en Marie verbetert de techniek, wat haar verplicht te werken in allerlei schadelijke dampen en stralingen. De naam Curie wordt stilaan bekend. Marie geeft les in fysica van 1900 tot 1906 in de Hogere Normaalschool van het secondaire onderwijs in Sèvres. Pierre slaat een professoraat fysica in Genève af om zich te kunnen toespitsen op hun onderzoek.

naar overzicht

Ontdekking

In 1902slaagt Marie er eindelijk in om een decigram pure radium te verkrijgen. Dit werk zal de basis zijn voor haar doctoraat waarmee ze op 20 januari 1903 haar diploma van doctor in de natuurwetenschappen behaalt. In 1903 wordt de Nobelprijs  fysica toegekend aan Henri Becquerel, Pierre en Marie Curie voor de ontdekking van de radioactiviteit. Het echtpaar Curie is uitgeput door het werk en de stralingen die ze dagelijks ondergaan, zodat het de Franse ambassadeur is die hen vertegenwoordigt op de ceremonie. 

Overal in de wereld wordt radium nu beschouwd als een wondermiddeldat doet dromen : men verkoopt pillen, anti-rimpelcrème, mineraal water … radium kan alles. Het is maar geleidelijk dat men zich rekenschap geeft van de gevaren voor de gezondheid. Pierre, die zichzelf gebruikt als proefkonijn, plaatst gedurende twee uren radiumhoudend bariumbromide, verpakt in celluloid, op zijn arm. Daarna beschrijft hij dag per dag de evolutie van de hierdoor veroorzaakte brandwonden. In 1925 wordt er eindelijk een reglementering ingesteld, maar het duurt nog tot na 1970 eer het gebruik van radium verboden wordt in Frankrijk.

Op enkele jaren tijd zullen de Curies een radiumindustrie oprichten in Frankrijk, met de hulp van de ondernemer Emile Armet de Lisle. Zijn nieuwe fabriek in Nogent-sur-Marne wordt uitsluitend gebruikt voor de extractie van radium en de fabricatie van zijn toepassingen.

Op 19 april 1906 sterft Pierre Curie in een verkeersongeval. Paul Langevin, mathematicus en goede vriend, schrijft een in memoriam voor Pierre Curie, straten worden naar hem vernoemd, een medaille wordt uitgegeven. Op alle mogelijke manieren eert men de te vroeg gestorven wetenschapper, maar deprestaties van Marie Curie worden doodgezwegen.

naar overzicht

Alleen verder

Op de leeftijd van negenendertig jaar is Marie weduwe met twee jonge kinderen (haar tweede dochter Eve is geboren op 6 december 1904). Opnieuw moet Marie vechten voor erkenning en tegen het seksisme in academische kringen. Algauw moeten wetenschappelijke instituten en professoren toegeven datalleen Marie Curie capabel is om het werk van Pierre Curie voort te zetten. Ze krijgt een aanstelling aan de Sorbonne en op 5 november 1906 geeft ze er haar eerste les. Nu de wetenschap weer de eerste plaats inneemt in haar leven, gaan haar twee dochters inwonen bij hun grootvader Curie in Sceaux, tot die een beetje later sterft.

In september 1910 vindt in Brussel een international congres plaats over radiologie. Het wordt bijgewoond door o.a. Ernest Rutherford, uitvinder van de kernfysica. Daar stellen de wetenschappers voor de naam Curie te geven aan de internationale standaard-meeteenheid van radium. Marie voelt zich gevleid, maar ze aanvaardt alleen op voorwaarde dat haar definitie zal gebruikt worden.

naar overzicht

Nobelprijs

In 1911 mist ze op het nippertje haar benoeming aan de Academie van Wetenschappen, waar een atmosfeer heerst van vrouwenhaat, vreemdelingenhaat en antisemitisme. Haar relatie met Paul Langevin, getrouwd en vader van drie, wordt in de pers breed uitgesmeerd wanneer ze beiden deelnemen aan de eerste Conseil Solvay in 1911. Marie wordt aangemaand terug te keren naar haar geboorteland. Dankzij de steun van haar trouwe vrienden blijft ze toch in Frankrijk. De Zweedse academie zal haar eentweede Nobelprijs aanbieden voor chemie, maar vraagt tegelijkertijd dat ze hem niet zelf komt afhalen vanwege het schandaal ! Marie gaat toch naar Zweden, vergezeld van haar zus Bronia en haar dochter Irène, en ondergaat gewillig de vijf dagen durende ceremonie. Wanneer ze terug thuis is krijgt ze een instorting tengevolge van de stress en de vermoeidheid. Op 29 december 1911 wordt ze opgenomen in het ziekenhuis en nadien gaat ze verder uitrusten bij een vriendin in Engeland.

Na haar terugkeer verlaat ze Sceaux en installeert zich in Parijs met haar dochters. Het schandaal heeft één goede kant gehad : ze is nu bekend in de hele wereld. In het laboratorium zijn haar medewerkers nu nog meer gemotiveerd om samen te werken met haar.

In 1913 wordt, met haar steun, de Wetenschapsvereniging opgericht in Warschau, maar ze keert niet terug naar Polen om er te wonen. In Frankrijk wordt het Radiuminstituut opgericht in 1914, net voor het begin van de oorlog. De eerste wereldoorlog brengt een enorme vooruitgang in de geneeskunde mee. Met de hulp van Marie worden wagens uitgerust met radiologisch materiaal, Petites Curies genoemd, om gewonden aan het front beter te helpen. Marie leert vrijwilligsters dit materiaal te bedienen. Na de oorlog zal dit werk officiële erkenning krijgen.

naar overzicht

Ziekte

Marie koopt een buitenverblijf in l'Arcouest, nabij Paimpol, een plaats waar veel wetenschappers samenkomen. Op 4 mei 1921 begint Marie met haar dochters Irène en Eve een succesvolle rondreis door de Verenigde Staten om fondsen te werven voor haar laboratorium. De tocht werd georganiseerd door de journaliste Marie Meloney. Bij haar terugkeer is Marie ziek, aangetast door het radium. Ze wordt geopereerd van staar, maar haar ogen en handen functioneren niet goed meer.

Op 7 februari 1922 wordt ze verkozen tot vrij lid van de Academie voor Geneeskunde. Nog tijdens haar leven krijgt ze een standbeeld. In 1925 gaat Marie naar VS om een cheque in ontvangst te nemen uit de handen van president Warren. G. Harding. Daarmee zal ze een nieuw Radiuminstituut oprichten in Warschau in 1932.

Marie Curie sterft op 5 juli 1934 aan leukemie, tengevolge van de hoge dosissen radium waaraan ze is blootgesteld gedurende haar leven. Niet zo veel later ontdekt haar dochter Irene Curie en echtgenoot Fréderic Joliot de kunstmatige radioactiviteit.

Op 23 november 1935 houdt Albert Einstein, een vriend sinds twintig jaar, een toespraak ter ere van Marie tijdens de Curie Memorial Celebration in Roehrig Museum. Pierre en Marie Curie worden bijgezet in het Panthéon op 20 april 1995, onder het presidentschap van François Mitterand en in het bijzijn van Lech Walesa. Uit angst voor de straling is de kist van Marie bekleed met lood.

naar overzicht

Meer lezen

RoSa-bibliotheek, trefwoord: Curie Marie

  • Une femme honorable / Françoise Giroud, 1981 - RoSa ex.nr.: T/0075
  • Marie Curie / Laurent Lemire, 2001 - RoSa ex.nr.: T/0658
  • Super women in science / Kelly Di Domenico, 2002 - RoSa ex.nr.: T/0758
  • Les femmes et la science / Gérard Chazal, 2006 - RoSa ex.nr.: EII m/0090
  • Histoire des femmes scientifiques de l'Antiquité au XXe siècle: les filles d'Hypatie / Eric Sartori, 2006 - RoSa ex.nr.: EII m/0089
  • Women Pioneers of Medical Research. Biographies of 25 Outstanding Scientists / King-Thom Chung, 2010 - RoSa ex.nr.: W2/0128
  • Markante vrouwen in de geneeskunst / Michel Deruyterre, 2014 - RoSa ex.nr.: W2/0130