Marguerite Lefèvre (1894-1967) werd in 1960 benoemd tot de eerste vrouwelijke hoogleraar aan de Katholieke Universiteit van Leuven. Deze benoeming liep hoegenaamd niet van een leien dakje zoals je hier kan ontdekken.

Onder Michottes vleugels

De rode draad door haar carrière als academica is professor Paul Michotte onder wiens vleugels ze vanaf 1917 terechtkwam. Paul Michotte was een van de grondleggers van de geografie in België, een op dat moment nieuwe wetenschap die hij van een wetenschappelijke methode voorzag. In 1917 werd Lefèvre zijn secretaresse en werd ze van nabij betrokken bij de ontwikkeling van een richting die haar academische sérieux nog moest verwerven.

Studeren

Een jaar na de openstelling van de Leuvense universiteit voor vrouwen in 1921 schreef Marguerite Lefèvre zich in als vrije student. Ze volgde onder andere de lessen aardrijkskunde die door haar leermeester werden gegeven. Gebruik makend van de voorsprong die ze al had, ontpopte ze zich tot een briljant student. Getuige daarvan is het doctoraat 'à titre étranger' dat ze in 1925 behaalde aan de Parijse Sorbonne met haar studie "L'Habitat rural en Belgique". In België stond die titel op dat moment zelfs nog niet open voor vrouwelijke onderzoekers.

Productieve wetenschapster

Haar carriere aan de KUL ging ook gestaag in de juiste richting. In 1927 werd ze tot assistent benoemd, en later als geassocieerd vorser. In die jaren ontpopte Lefèvre zich tot een productieve wetenschapster en groeide haar internationale bekendheid in de wereld van de geografie waar ze een gewaardeerd persoon op de internationale academische fora werd. Tijdens haar vele buitenlandse reizen bouwde ze een groot netwerk op. Dat deed op internationaal vlak vaak deuren voor haar open gaan. Zo werd ze eerst secretaris-generaal van de Union Géographique International en drie jaar later in 1949 werd ze er de eerste ondervoorzitter van. Ook in eigen land legde ze contacten, vooral dan met andere vrouwelijke academici met wie ze verenigd was in de Association des femmes universitaires catholiques. Lefèvre was lid in het eerste bestuurscomité van die vereniging.

Hindernissen

Haar benoeming tot hoogleraar aan de universiteit daarentegen verliep niet zo vlot. Al in 1935 werden de eerste tekenen hiervan duidelijk. Het vak "fysische aardrijkskunde" werd toen vernederlandst. Tegen alle verwachtingen in werd niet de specialiste Lefèvre benoemd als titularis, maar een mijningenieur die het Nederlands nauwelijks machtig was. Als in 1940 ook nog haar beschermheer Michotte overlijdt, vindt Marguerite Lefèvre zichzelf in een academisch isolement. Door een hardnekkige conservatieve traditie aan de Leuvense alma mater zat er voor haar na het overlijden van Michotte geen volwaardige academische titel in hoewel de post vacant was. Ze bleef nog jarenlang ‘directeur van het geografisch instituut’. Dat statuut werd speciaal voor haar uitgewerkt nadat ze door Michotte in zijn testament als erfgename was aangeduid en de universitaire overheid haar niet tot hoogleraar wou benoemen.

Hoogleraar

Het uitblijven van de benoeming door de academische overheid werd na de tweede wereldoorlog een gênant feit. Waar op de Rijksuniversiteit van Gent al voor de oorlog een aanzet tot vervrouwelijking was gegeven, bleven in Leuven de vrouwen letterlijk op één hand te tellen. Pas vanaf 1947 werden op de Leuvense universitaire bodem vrouwelijke monitoren aangetroffen. Uiteindelijk is de universiteit pas in 1960 gezwicht voor de toenemende druk en werden de eerste 2 vrouwelijke lectoren benoemd. Datzelfde jaar werd Marguerite Lefèvre ook eindelijk benoemd tot gewoon hoogleraar, na een academische loopbaan die al meer dan 30 jaar omspande! Ze was toen reeds 66 jaar oud, vervulde al meer dan 20 jaar de normale functies van een professor en had 80 publicaties op haar naam staan. Echt lang heeft ze van de zo lang uitgebleven erkenning niet kunnen genieten aangezien ze in 1964 op emeritaat moest. Na een kortstondige ziekte overlijdt Marguerite Lefèvre in 1967.

Tot haar nalatenschap behoort een straatnaam in Leuven en de tweejaarlijkse Marguerite Lefèvreprijs voor genderstudies. Daarmee wil de academische stichting Leuven het onderzoek over genderthema’s aan de KUL stimuleren. Het is overigens heel jammer dat deze pionier zo weinig bekend is. Het is een duidelijk voorbeeld van hoe de prestaties en verdiensten van “geleerde” vrouwen worden geminimaliseerd in de geschiedschrijving. 

Meer lezen

In de RoSa-bibliotheek

  • Vrouwenfaam op straatnaam: vrouwen maken naam / Dekeyser Dorinda, Opdeweegh Luciane, Van der Velden Oky, 1999 - RoSa ex.nr.: FI m/0072