Op 20 februari 1922 werd in het Britse parlement geschiedenis geschreven. De eerste vrouw die voor het Britse Lagerhuis werd verkozen deed er plechtig haar intrede. Niet om haar zetel te bezetten, maar om het enige tastbare bewijs van haar nieuwe status te aanschouwen, een kapstok in de vestiaire met haar naam erop. Enige dramatiek was Constance Gore-Booth niet vreemd. Als lid van het Ierse Sinn Fein, strijdend voor Ierlands onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk, interesseerde het haar hoegenaamd niet te zetelen in die institutie die ze zo verachtte.

Het leven van Constance Gore-Booth (1868 – 1927) was op zijn minst ongewoon. Haar ouders waren voor die tijd heel atypische grootgrondbezitters. Zo zorgden ze tijdens de Ierse voedselcrisissen steeds dat de mensen in hun dienst te eten hadden. Constance groeide op in een gezin met een groot sociaal besef. Die opvoeding weerspiegelde zich in haar latere engagement.

Gravin Markievicz

Eigenlijk wilde Constance Gore-Booth kunstenares worden. Daarom trok ze naar Londen en daarna naar Parijs om een artistieke opleiding te volgen. In de lichtstad ontmoette ze haar echtgenoot, de Pools-Oekraïense graaf en kunstenaar Casimir Markievicz. Het excentrieke koppel trouwde in 1901 en Constance werd officieel gravin Markievicz. In 1903 keerden ze terug naar Ierland.

In 1908 kreeg ze per toeval een aantal revolutionaire publicaties onder ogen die pleitten voor Ierse onafhankelijkheid. Op dat moment ontdekte gravin Markievicz haar levensdoel. Ze werd een actief lid van de radicale Ierse partij Sinn Fein en medeoprichter van het tijdschrift “Bean na h-Eireann” (vrouwen van Ierland) dat ijverde voor vrouwenstemrecht vanuit een Iers nationalistische invalshoek. Ook stichtte ze een paramilitaire jeugdbeweging waar Ierse kinderen met vuurwapens leerden omgaan. Een demonstratie tegen een bezoek van Koning George V aan Dublin leverde haar een eerste verblijf in de gevangenis op.

In de vuurlijn

Ondertussen laaiden in Europa de emoties op. De eerste wereldoorlog brak uit. De oorlog had ook gevolgen voor de Ierse kwestie: de Engelse belofte van zelfbestuur voor de Ieren kwam op de helling. Duizenden Ieren sneuvelden aan het front in dienst van het Britse leger. Er waren geruchten dat de Britten de militaire dienstplicht voor Ierse mannen zouden instellen. Op 24 april 1916 ontplofte de situatie. De zesdaagse Paasopstand brak uit. Terwijl de meeste vrouwen zich geroepen voelden tot verpleging stond Constance in de vuurlijn als luitenant in het Irish Citizen Army. Ze werd gearresteerd en ter dood veroordeeld. Omdat ze een vrouw was, werd haar straf omgezet in levenslang. In 1917 volgde een algemene amnestie voor al wie aan de opstand had deelgenomen.

Een jaar later belandde gravin Markievicz weer in de gevangenis. Daardoor kon ze geen campagne voeren voor de verkiezingen van december 1918. Toch raakte ze zonder probleem verkozen. Door haar grote inzet in de achterbuurten van Dublin kenden bijna alle stemgerechtigden in haar district haar persoonlijk. Zo werd Constance Markievicz de eerste vrouwelijke verkozene in Groot-Brittannië. Dat was een bittere pil voor Christabel Pankhurst, dochter van suffragette Emmeline Pankhurst, die voor zichzelf die eer weggelegd zag.

Eerste vrouwelijke minister in Europa

Sinn Fein had bijna alle Ierse stemmen behaald. Aangezien de Ierse republikeinen weigerden de eed van trouw aan de Britse kroon te zweren, konden ze niet zetelen in het parlement van het Verenigd Koninkrijk. Daarom stelden ze de “Dail Eireann” in, het eerste Ierse parlement, en vormden ze de eerste Ierse regering. Constance Markievicz werd hun minister van arbeid, de eerste vrouwelijke minister in Europa. In 1922 verliet ze de Ierse regering uit protest tegen het Anglo-Ierse verdrag, dat voor haar niet ver genoeg ging. In de verkiezingen van zowel 1923 als 1927 werd Constance verkozen. Als republikein weigerde ze in 1923 haar zetel op te nemen. Vijf weken na de verkiezingen van 1927 overleed de gravin onverwacht op 59-jarige leeftijd. Naar schatting 250 000 mensen woonden haar begrafenisplechtigheid in Dublin bij.

Bronnen

  • Freedom's cause: lives of the suffragettes / Fran Abrams - RoSa-ex.nr.: T/0750
  • Irish women and nationalism: soldiers, new women and wicked hags / Louise Ryan & Margaret Ward - RoSa-ex.nr.: FII g/0110