Angela Davis

Jonge jaren
Communisme als reddingsboei
Intellectuele ontwikkeling
Theoretisch denker en radicaal activist
Politiek engagement
Zwart feminisme
Bezige bij
Publicaties van Angela Davis
Meer lezen

Jonge jaren

Angela Yvonne Davis is geboren op 26 januari 1944 in een welvarend Afro-Amerikaans lerarengezin in Birmingham, Alabama, in het zuiden van de Verenigde Staten. Ze is de oudste van vier kinderen. Kort na haar geboorte stopt haar vader met lesgeven en opent hij een benzinestation. Haar moeder is onderwijzeres. Angela volgt dans en piano, munt uit op school en verslindt boeken.
Hun huis staat op "Dynamite Hill", een wijk vol geweld en rassenhaat. Het gezin heeft nogal wat communistische vrienden. Haar moeder is als politiek activiste betrokken geweest bij de Scottsboro-zaak in de jaren dertig. Toen veroordeelde een volledig blanke jury negen zwarte jongens voor groepsverkrachting na twijfelachtige beschuldigingen door twee blanke vrouwen. Advocaten van de Communistische Partij waren bereid om de jongens te verdedigen.

naar overzicht

Communisme als reddingsboei

Op haar vijftiende krijgt Angela een beurs voor Elizabeth Irwin, een inclusieschool in New York. Daar komt ze in contact met het radicale socialisme en wordt ze lid van de communistische jeugdbeweging Advance. Ze leest het Communistisch Manifest in de klas en de schellen vallen van haar ogen. De onderdrukking van zwart door blank, de vernederingen, intimidaties, de achterstelling en minachting van één groep voor een andere : dat alles komt niet voort uit persoonlijke haat. Het wordt veroorzaakt en ondersteund door het genadeloze kapitalistische systeem, dat zichzelf in stand houdt door onderdrukking te cultiveren, met winst als ultieme doel. Winstbejag is het enige, ijskoude motief voor het groepsgedrag van blank tegen zwart.
Nu vinden alle frustraties uit haar jeugd opeens een samenhangende verklaring: de rassensegregatie op de bus en in de scholen, de verborgen wapens en het bloedvergieten op de speelplaats, de politierazzia's, de wanhoop, de angst. Het communistische ideeëngoed verschaft Davis een coherent kader waardoor ze haar ervaringen kan duiden. Het is voor de intelligente adolescent een intellectuele reddingsboei. Maar van enig politiek engagement is er op dat ogenblik nog geen sprake. Daar zou Davis geleidelijk naartoe groeien.

naar overzicht

Intellectuele ontwikkeling

Angela Davis krijgt een beurs voor de overwegend blanke Brandeis universiteit in Massachusetts, waar ze in 1965 een diploma filosofie haalt. Tussendoor trekt ze een jaar naar Parijs voor een grondige studie van het Frans en van Sartre. Bij een actie tijdens de Cubaanse rakettencrisis ontmoet ze de marxistische socioloog en filosoof Herbert Marcuse. Ze komt onder de indruk van zijn ideeën en terug aan Brandeis volgt ze college bij hem. Hij noemt haar zijn beste student ooit. Met haar magna cum laude diploma op zak kan ze daarna gaan doctoreren bij Theodor Adorno aan het Institut für Sozialforschung in Frankfurt. Daar bestudeert ze Marx, Hegel en Kant - vooral zijn analyse van het geweld in de Franse Revolutie.
Maar in 1967 gebeurt in de Verenigde Staten van alles rond de zwarte protestbeweging. Angela Davis moet en zal erbij zijn. Met instemming van haar promotor Adorno, volgt ze Marcuse naar de universiteit van Californië in San Diego, waar ze de opkomst van de Zwarte Panterbeweging van nabij volgt en een masters diploma haalt. Ze reist daarna terug naar Duitsland om haar doctoraat in filosofie af te ronden aan de Humboldt Universiteit in Oost-Berlijn. In Oost-Duitsland weten ze volgens Davis beter om te gaan met de erfenis van het fascisme dan in West-Duitsland.

naar overzicht

Theoretisch denker en radicaal activist

Als hoogopgeleide intellectueel is Angela Davis in de burgerrechtenbeweging zowel een revolutionaire actievoerder als een analytisch denker. Davis raakt ervan overtuigd dat alleen de Amerikaanse Communistische Partij over de vaardigheden beschikt om de emotionele vloedgolf van het zwarte raciale protest te kanaliseren en in duurzame politieke macht om te zetten.

In 1969 werkt Angela Davis als assistent-professor filosofie aan de Universiteit van Los Angeles. Haar notoire communisme en haar toenemende betrokkenheid bij radicale acties van Black Panthers moet ze algauw met haar ontslag bekopen. Maar ze stapt naar de rechtbank en krijgt haar job terug.

Wanted Angela DavisDavis zoekt de spots niet op. Toch wordt ze in 1970 plots een nationale beroemdheid wanneer ze gedurende enkele weken op de FBI-lijst van 10 meest gezochte personen prijkt. Ze is ondergedoken, nadat gebleken is dat bij een moordende kidnapping door zwarte activisten in een rechtbank, het wapen op haar naam geregistreerd staat. Posters en buttons met haar fameuze bolronde afro-kapsel duiken overal op in "Free Angela Davis"-campagnes in de VS en veel andere landen. Na 16 maanden gevangenis wordt ze volledig vrijgesproken van de aanklachten gijzeling, samenzwering en moord. Angela Davis is op slag een icoon van het zwarte verzet tegen de blanke onderdrukking, hoewel ze eigenlijk strijdt tegen de kapitalistische uitbuiting van de werkende klasse, blank en zwart, vrouwen en mannen.

 

Politiek engagement

Eind de jaren zestig sluit Angela Davis zich aan bij de Black Panther Party en wordt ze lid van de Communistische Partij van de Verenigde Staten (CPUSA). In 1980 doet ze een gooi naar het vice-presidentschap als kandidaat van de CPUSA. In 1984 probeert ze het nog eens. Een van haar politieke strijdpunten is de afschaffing van de gevangenisindustrie in de V.S., die criminaliteit reproduceert in plaats van corrigeert en zwaar racistisch is.
In 1989 bundelt ze haar toespraken van 1983 tot 1987 en publiceert die in Women, Culture, and Politics.
Voor Davis is alles een politiek statement. In 1997 bevestigt ze de geruchten dat ze lesbisch is. Genderidentiteit is voor haar evengoed een een politiek strijdpunt om een zwart arbeidersklasse-feminisme uit te bouwen. Dat legt ze uit in Blues Legacies and Black Feminism (1998).

naar overzicht

Zwart feminisme

Arme zwarte vrouwen worden drie keer onderdrukt: op grond van hun sociale klasse, hun ras en hun geslacht. Angela Davis heeft in Women, Race & Class (1982) de historische evolutie blootgelegd van de intersectie tussen de vrouwenbeweging, de zwarte bevrijdingsbeweging en de klassenstrijd. Ze ondervindt ook in de praktijk wat een goocheltoer het is om die drie verstrengelde vormen van discriminatie tegelijk te bestrijden. Er werd haar wel eens verweten dat ze enkel aandacht had voor ras en klasse, en genderdiscriminatie steevast op de achtergrond liet.

Niettemin vinden we haar terug op internationale vrouwenrechtencongressen. Doorheen al haar werk komt de strijd tegen seksisme naar voor. Angela Davis ligt mee aan de basis van het zwarte feminisme in de V.S.. De vrouwenbeweging is begaan met belangen van blanke vrouwen: het recht op een job, recht op abortus. Zwarte vrouwen hebben al een job, als meid. Abortus doet hen teveel denken aan de eugenetica-politiek van de vorige eeuw om 'minderwaardige rassen' te elimineren. De zwarte burgerrechtenstrijd is vooral een zaak van mannen. Zwarte vrouwen vallen altijd weer uit de boot. Daarom organiseren Afro-Amerikaanse vrouwen een nieuwe beweging met een eigen theorievorming, die de voor hen typische combinatie van problemen zou aanpakken en hen naar zelfbeschikking leiden.

Zwart feminisme, of "womanism" zoals de beweging het zelf graag noemt, meent dat seksisme en racisme onlosmakelijk verbonden zijn. De bevrijding van de zwarte vrouw brengt vrijheid voor iedereen, aangezien het een einde zal maken aan racisme, seksisme én sociale uitbuiting.

naar overzicht

Bezige bij

Angela DavisDe voorbije drie decennia doceerde Davis aan universiteiten overal in de V.S., in Europa, Afrika, de Caraïben en de voormalige Sovjet-Unie. Ze publiceerde tal van artikels, essays en boeken. Ze spreekt zich uit over de VS agressie in het buitenland, over zwart nationalisme. Ze houdt overal lezingen rond racisme in relatie tot seksueel geweld, de geschiedenis van de slavernij en het perspectief van zwarte vrouwen.

Ondanks het feit dat Ronald Reagan als gouverneur van Californië ooit zwoer dat Angela Davis in die staat nooit nog zou lesgeven, is ze vast benoemd als hoogleraar aan de universiteit van Californië in Santa Cruz op het departement "History of Consciousness". Ze doceert er vrouwenstudies, Afro-Amerikaanse studies, kritische theorievorming, populaire muziek­cultuur en sociaal bewustzijn, filosofie van de bestraffing (vrouwengevangenissen).

Nog altijd is Angela Davis (64) een te duchten factor in de strijd tegen sociaal onrecht en discriminatie omwille van ras, gender en seksuele geaardheid. Sedert haar arrestatie en gevangenisstraf pleit ze voor de radicale afschaffing van gevangenissen.

naar overzicht

Publicaties van Angela Davis

  • 2003 Are Prisons Obsolete?
  • 2001 Imagining Medea: Rhodessa Jones and Theater for Incarcerated Women
  • 1999 Global Critical Race Feminism: An International Reader
  • 1998 Blues Legacies and Black Feminism: Gertrude "Ma" Rainey, Bessie Smith, and Billie Holiday
    1998 The Angela Y. Davis Reader
    1998 The House That Race Built
  • 1996 Resising State Violence: Radicalism, Gender, and Race in U.S. Culture
  • 1993 Nappy Happy: A conversation with Ice Cube and Angela Y. Davis. Transition 58 (1993): 174-92
  • 1992 Violence Against Women and the Ongoing Challenge to Racism
  • 1989 Women, Culture, and Politics
  • 1981 Women, Race, and Class
  • 1971 If they come in the morning: Voices of Resistance

Meer lezen?

Doorzoek de RoSa-catalogus met trefwoorden: Davis Angela / bevrijdingsbeweging / zwart feminisme / zwarte vrouwen / racisme / Verenigde Staten of op auteur: Davis, Angela / Davis (e.a.), Angela / Davis, Angela Y..

Een aantal suggesties: 

  • The Angela Y. Davis reader / Joy James, 1998 - RoSa ex.nr.: M/0109
  • Complexity, activism, optimism : an interview with / Artikel in FEMINIST REVIEW  nr. 31 lente 1989 p. 66-81
  • Women, race & class / Angela Y. Davis, 1983 - RoSa ex.nr.: FII b/0117
  • With my mind on freedom : an autobiography / Angela Davis, 1978 - RoSa ex.nr.: S/0043
  • Lectures on liberation / Davis, Angela Y., [s.a.] - RoSa ex.nr.: FII b/0058
  • If they come in the morning : voices of resistance / Angela Y. Davis (e.a.), 1971 - RoSa ex.nr.: FII b/0182

Online lezen: Black American Feminisms Bibliography



naar overzicht