Januari

2011 was onmiskenbaar het jaar van het protest. Mensen kwamen overal in de wereld op straat én ze brachten omwentelingen op gang. Time Magazine riep niet meer dan terecht de demonstrant uit tot persoon van het jaar 2011. En die demonstrant is ook een demonstrante. In al die burgerprotesten, of ze nu gingen om meer democratie in het Midden-Oosten, om ongenoegen te uiten over het hele verloop van de financiële crisis, tot het recht om auto te rijden of ook gratis te mogen plassen, vrouwen eisten en eisen actief hun plaats op in het debat. Achter de schermen ijveren voor verandering was geen optie meer. Vrouwen wereldwijd werden zichtbaar. En dat gebeurde op vele manieren en vaak met dank aan internetkanalen. Denk aan de Saoedische vrouw die een filmpje van zichzelf aan het stuur online zetten, of aan de Egyptische blogster die uit de kleren ging om het blijvende gebrek aan vrije meningsuiting voor vrouwen aan te klagen.  Of aan alle eisen wordt tegemoet gekomen, is lang niet duidelijk. De nieuwsberichten uit bv. Egypte zijn niet rooskleurig. Maar de boodschap is wel duidelijk: vrouwen wensen, willen en mogen niet genegeerd worden.

Februari

Op 6 februari vond de International Day Against Female Genital Mutilation plaats. De VN en de EU bevestigden hun engagement tegen de besnijdenis van vrouwen en riepen landen en organisaties wereldwijd op om te helpen een eind te maken aan deze wreedheid. Op het terrein worden gelukkig al resultaten geboekt. Verspreid over Egypte, Ethiopië, Kenya en Senegal stopten, onder impuls van betere preventie en opleiding, meer dan zesduizend gemeenschappen, de genitale verminking van vrouwen. Toch blijven volgens een ruwe schatting op dit moment 100 tot 140 miljoen vrouwen en meisjes wereldwijd het slachtoffer van de praktijk.

Maart

De maand begon reeds interessant. In zoverre zelfs dat Viviane Reding, Eurocommissaris voor Fundamentele Rechten en vicevoorzitster van de Europese Commissi over 1 maart 2011 spreekt als een historische dag voor de gendergelijkheid in de Europese Unie. Op die dag besloot het Europees Hof van Justitie dat verzekeraars die geslacht als risicofactor opnemen, zich schuldig maken aan discriminatie.

Een week later, 8 maart, Internationale vrouwendag en dit al voor de 100ste keer. Overal ter wereld werden activiteiten georganiseerd onder het motto: Celebrating 100 years of Women’s Achievements. In Brussel benutten Catherine Ashton, de hoge vertegenwoordigster voor het buitenlands beleid van de Europese Unie, en diezelfde Viviane Reding deze gelegenheid om te hameren op de cruciale rol van de vrouwen in de Arabische omwentelingen. Later op het jaar (juli) publiceerde UNWomen haar allereerste jaarrapport. Daarin is te lezen welke vrouwenrechten wereldwijd gerealiseerd zijn en waar nog werk aan de winkel is.

Op 25 maart was het Equal Pay Day, de dag waarop het loonverschil tussen mannen en vrouwen wordt aangekaart. Bonkende bomma’s en een strijkstaak-actie moesten ons bewust maken van deze ongelijkheid. Geïnspireerd door de nationale actiedagen, riep de Europese Commissie 5 maart uit tot de allereerste Europese Equal Pay Day. Opvallend vindt de Commissie dat de loonkloof tussen vrouwen en mannen in sommige landen zelfs toeneemt.

April

{mosimage}Ook dit jaar hebben we van een aantal opmerkelijke vrouwen afscheid moeten nemen. Zo overleden in april de legendarische Noorse atlete Grete Waitz en de Nederlandse feministe Catharine Halkes. 

Later op het jaar ging de Grote Nederlandse schrijfster Hella S. Haasse heen, en ook de Duitse feministische schrijfster Christa Wolf. De Keniaanse voormalige Nobelprijswinnares voor de Vrede Wangari Maathai stierf in het voorbije jaar, net als Danielle Mitterand, mensenrechtenactiviste, oud-Verzetslid en presidentsvrouw. Actrice Elizabeth Taylor overleed eveneens en werd geëerd om haar niet-conventionele vrouwenrollen en haar humanitair activisme, vooral rond HIV/ aids.

Mei

In mei barstte de zaak los rond Dominique Strauss-Kahn, IMF-topman en gedoodverfde uitdager van Sarkozy in de Franse presidentsverkiezingen. Wereldwijd werden debatten gevoerd rond de seksualisering van vrouwen, het seksuele misbruik vanuit een machtspositie en de kwalijke portrettering van slachtoffers van seksueel geweld.

Vrouwen en mannen zijn het spuugzat en komen op straat tegen de seksualisering van vrouwen. Protest blijkt maar weer de rode draad door het afgelopen jaar. Zaken als die van DSK komen niet uit de lucht vallen, maar moeten gekaderd worden in een ruimere context waarin vrouwen tot seksobject herleid worden. Zo waren er mega-manifestaties tegen seksisme in heel Frankrijk, en protesteerden honderdduizenden Italiaanse vrouwen – naar aanleiding van het proces Berlusconi - tegen de bimbo-cultuur. En de SlutWalk groeide sinds haar ontstaan in maart in sneltempo uit tot een heuse internationale beweging. Van Toronto, Londen, New York, Amsterdam en in september ook Brussel, tot zelfs New Delhi, kwam straatprotest tegen seksueel geweld en tegen een ‘blaming the victim’-mentaliteit.

In België leidt trouwens amper 4 procent van de klachten van verkrachting tot een veroordeling, tegenover een Europees gemiddelde van 14 procent. Dat blijkt uit het eerder vermeldde jaarrapport van UN Women. Volgens datzelfde rapport wordt verkrachting binnen het huwelijk in meer dan de helft van de landen nog altijd niet beschouwd als een misdaad.

Juni

Op 30 juni werd de quotawet definitief goedgekeurd. Overheidsbedrijven en beursgenoteerde ondernemingen worden zo verplicht om minstens één derde van de zitjes in hun raden van bestuur te reserveren voor vrouwen. Grote beursgenoteerde bedrijven krijgen vijf jaar de tijd om aan de nieuwe norm te voldoen. Kleinere beursgenoteerde bedrijven krijgen 8 jaar de tijd en overheidsbedrijven zullen reeds vanaf 2012 aan deze regel moeten voldoen vanwege hun voorbeeldfunctie.

Een maand later nam ook het Europees Parlement een resolutie aan die de grootste beursgenoteerde bedrijven in de EU wil aansporen om tegen 2015 hun topmanagement voor 30% uit vrouwen te laten bestaan. In 2020 moet dat 40% zijn. Als dit streefcijfer niet met vrijwillige maatregelen wordt gehaald, zal er een EU-wetgeving komen, aldus het Europees parlement.

Juli

Op 23 juli werd België het tweede westerse land dat een verbod instelde voor het dragen van een boerka of andere gezichtsbedekkende kleding in de openbare ruimte. Frankrijk was in april het eerste land geworden met een boerkaverbod. Bij overtreding is een celstraf mogelijk en/of een geldboete. België had ruim een jaar geleden het eerste land met een boerkaverbod kunnen worden, maar de val van de regering belemmerde dat.

Vanuit verschillende hoeken kwam er protest tegen de wet. Ze wordt discriminerend genoemd en houdt volgens proteststemmen een schending in van het recht op de vrijheid van expressie en religie.

Augustus

Elk jaar worden zo’n tien miljoen meisjes onder de 18 jaar gedwongen om te trouwen en hun aantal blijft stijgen, zo meldt Unicef. Vooral in ontwikkelingslanden in Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Azië is er sprake van een zorgwekkende evolutie, ondanks wetten tegen kindhuwelijken in veel ontwikkelingslanden. Verschillende mensenrechtenorganisaties slaan alarm en wijzen op de armoede, uitbuiting, seksueel geweld en enorme gezondheidsrisico’s waaronder de kindbruidjes gebukt gaan.
Volgens Unicef gaat het om ‘misschien wel de belangrijkste vorm van seksueel misbruik en uitbuiting van meisjes’.

September

Het onderwijs in Vlaanderen vervrouwelijkte verder. In het kleuter-, basis- en secundair onderwijs daalt het aantal mannelijke leraren. Bovendien lijkt de trend zich niet te keren, want het aantal mannen die kiezen voor lerarenopleidingen voor kleuter-en basisonderwijs is het voorbije schooljaar nog gedaald.

Ook in het hoger onderwijs doen vrouwen het beter: van de jonge vrouwen tussen 25 en 34 jaar oud is nu meer dan de helft (52%) hooggeschoold, terwijl dat bij de jonge mannen slechts 45% is. Toch is er nog steeds een tekort aan vrouwelijke proffen aan de Vlaamse universiteiten. Daarom werd bij de begrotingscontrole van 2011 een budget voorzien voor tenure track-mandaten (loopbaantrajecten van bepaalde duur), met speciale aandacht voor vrouwen. Want vandaag worden slechts 44 van de 135 tenure track-mandaten ingevuld door vrouwen.

Oktober

Op 7 oktober 2011 ontvingen drie vrouwen de Nobelprijs voor de Vrede: de (nadien herverkozen) Liberiaanse president Ellen Johnson-Sirleaf, haar landgenote Leymah Gbowee en de JeminitischeTawakkul Karman. Ze kregen de prijs voor hun vreedzame strijd voor vrouwenrechten en veiligheid voor vrouwen. Dit is een belangrijke bevestiging van de 11-jarige VN-resolutie 1325, die vrouwen een actieve rol toekent (of: die actieve rol van vrouwen onderschrijft) bij conflictpreventie, vredesonderhandelingen en ontwapening. FEMM, het Comité voor vrouwenrechten en gendergelijkheid van de EU, werkt aan een motie voor een EU-resolutie over vrouwen in oorlogssituaties. In juli verscheen een eerste ontwerp : Motion for a European Parliament Resolution on women's situation in war.

Ook anonieme vrouwelijke proteststemmen waren te horen tegen geweld in (vooral Arabische) conflictzones. Het meest sprekende voorbeeld kwam van duizenden Jemenitische vrouwen die hun sluier in brand staken uit protest tegen de gewelddadige acties van de overheid tegen pro-democratische betogers.

Jammer genoeg bereikten ons ook dit jaar het hele jaar berichten over massale verkrachtingen als oorlogwapen in conflictzones. In Libië bijvoorbeeld zeggen honderden vrouwen te zijn verkracht door soldaten die trouw zijn aan Khaddafi. Op het Tahrirplein was het niet veilig voor vrouwen. En ook in Congo worden volgens een studie maar liefst 48 vrouwen per uur verkracht.

November

Op 25 november organiseerde de VN opnieuw de jaarlijkse Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen. Enkele dagen daarvoor had UN Women directeur Michelle Bachelet een zestienpuntenprogramma aangekondigd voor de strijd tegen geweld op vrouwen wereldwijd. Volgens VN Women worden tot 70 % van de vrouwen wereldwijd ooit in hun leven geslagen, tot seks gedwongen of misbruikt. De dader van deze misdaden is meestal een bekende of een intieme partner van het slachtoffer.

Verschillende Belgische vrouwenorganisaties voerden in deze periode acties tegen geweld. Ook de Raad van Europa beschouwt de strijd tegen geweld op vrouwen als een topprioriteit. Het Verdrag voor het voorkómen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en tegen huiselijk geweld werd in mei gepubliceerd.

Ook de 40ste nationale Vrouwendag stond in het teken van actie tegen alle vormen van geweld op vrouwen. ‘Krachtdadig tegen geweld!‘ was het motto. Rond die problematiek werd nagedacht en gedebatteerd op 11 november in Leuven.

December

December betekende het einde van de slopende federale regeringsformatie en de goedkeuring van een regeerakkoord. Op 6 december legden de negentien kersverse leden van de regering Di Rupo I de eed af, waaronder slechts 6 vrouwen: 5 vrouwelijke ministers en één vrouwelijke staatssecretaris. Dat deden we ooit al beter, de vorige regering bijvoorbeeld telde bij zijn aantreden in 2007 44% vrouwen.

Naar aanleiding van de regeringsvorming werden vrouwelijke regeringsleden weer beoordeeld op een irrelevante eigenschap: het uiterlijk. Een vrouw met een mening kan er maar beter goed uitzien, dat weten vrouwen op het publieke forum al langer. Ook niet te goed, want ook dat roept om commentaar. Gewoon neutraal, onopvallend, conform de norm, zo zien we onze vrouwen blijkbaar graag. De ronduit onbeschofte commentaar die her en der verscheen, lokte gelukkig ook heel wat verontwaardigde reacties uit in de media.

Nog in december velde de rechtbank een uitspraak in het symbooldossier over de moord op Sadia Sheikh. Zij werd door haar familie vermoord en de rechtbank oordeelde ook zo. Het is de eerste keer dat eremoord in België als dusdanig gerechtelijk wordt veroordeeld. De eerste keer ook dat het criterium geslacht wordt erkend als verzwarende omstandigheid.