Vrouwen kapen de meeste Nobelprijzen weg  in 2009

Sinds 1901 werd de Nobelprijs 40 keer toegekend aan een vrouw. Eén vrouw, Marie Curie, kreeg de prijs twee keer: in 1903 voor natuurkunde en in 1911 voor scheikunde.

Dit jaar mogen voor het eerst vier vrouwen de Nobelprijs in ontvangst nemen. Dat is nog niet gebeurd sinds de Zweedse wetenschapper en pacifist Alfred Nobel 1901 zijn fortuin ter beschikking stelde om mannen en vrouwen uit alle hoeken van de wereld te belonen voor baanbrekend werk op het gebied van natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, literatuur en vrede.

De nieuwe Nobelprijswinnaars 2009 worden verwacht op de prijsuitreiking in de Zweedse hoofdstad Stockholm op donderdag 10 december. De prijs omvat 10 miljoen Zweedse Kronen, een kleine 97.000€.  

En de winnaressen zijn ...

Elizabeth Blackburn - Nobelprijs geneeskunde 2009

Carol Greider, Nobelprijs geneeskunde 2009

Ada Yonath, Nobelprjis scheikunde 2009

Herta Müller, Nobelprjis literatuur 2009

Geneeskunde

Het eerste nieuws komt op maandag 5 oktober 2009 met de bekendmaking van de Nobelprijs Geneeskunde. Die wordt toegekend aan Elizabeth Blackburn (Australië-V.S.) en Carol Greider   (V.S.). Zij delen de prijs met Jack Szostak (V.S.).

De drie medici krijgen de erkenning voor hun ontdekking van de manier waarop chromosomen beschermd worden. Dankzij hun ontdekking hebben we een beter begrip van de celwerking en van de oorzaak van ziektes. Daardoor kunnen nieuwe therapieën ontwikkeld worden, tegen kanker onder meer.

Tien vrouwen kregen in de voorbije 108 jaar de Nobelprijs Geneeskunde. De enige vrouw die haar prijs niet moest delen met een mannelijke collega was Barbara McClintock (V.S.) in 1983.

Scheikunde

Op woensdag 7 oktober 2009 beloont de Zweedse Academie de Israëlische Ada Yonath met de Nobelprijs voor scheikunde. Zij deelt de prijs met de Brit Vankatraman Ramakrishnan en de Amerikaan Thomas Steitz voor hun werk over de structuur en de functie van het ribosoom, een proteïne-fabriekje binnen de cel en de sleutel tot alle leven.

Het was geleden van 1964 dat een vrouw de Nobelprijs voor scheikunde kreeg. Dat jaar was Dorothy Crowfoot Hodgkin de laureaat na haar illustere voorgangers, de Poolse Marie Curie in 1911 en haar dochter Irène Joliot-Curie in 1935. Marie Curie won daarnaast, als eerste vrouw, ook de Nobelprijs voor natuurkunde in 1903, samen met haar man Pierre en de Fransman Antoine Henri Becquerel.

Literatuur

Donderdag 8 oktober 2009 verneemt de Duits-Roemeense auteur Herta Müller dat zij de Nobelprijs voor literatuur krijgt. "Met de intensiteit van poëzie en de brutaliteit van proza schildert ze het landschap van de ontheemden", aldus de Adademie. Elf vrouwen gingen haar voor op dit terrein. De eerste was Selma Lagerlöf in 1909. De vrij onbekende Müller nam de fakkel over van de wereldberoemde Britse schrijfster Doris Lessing, die aan de beurt was in 2007.

Natuurkunde en vrede: geen vrouw dit jaar

In de beta-wetenschappen komen vrouwen blijkbaar minder vaak aan de bak. De Nobelprijs voor natuurkunde telt tot nu toe slechts twee vrouwelijke laureaten: behalve Marie Curie was dat de Duits-Amerikaanse natuurkundige Maria Goeppert-Mayer in 1963. (Meer in Uitgelezen jg 14-nr.2/2008,  Brains & Branie: Maria Goeppert Mayer, Nobelprijs natuurkunde 1963).

Twaalf vrouwen werden tot nu toe bedacht met de Nobelprijs voor de vrede. De meest recente datum waarop de eer een vrouw te beurt viel was in 2004, voor de Keniaanse milieu- en vrouwenrechtenactiviste Wangari Maathai.  Dit jaar ging die prijs naar de V.S.-president Barack Obama omwille van zijn nadruk op internationale diplomatie en zijn buitenlandbeleid gericht op ontwikkeling van het arme Zuiden waarbij het rijke Noorden hen helpt zichzelf te ontwikkelen. 

Economie : voor het eerst een vrouw

Elinor Ostrom, Prijs voor EconomieIn Alfred Nobels testament stond economie niet vermeld. Maar in 1968 riep de Zweedse nationale bank de prijs 'ter nagedachtenis van Alfred Nobel' in het leven. De prijs wordt jaarlijks toegekend in dezelfde week van de Nobelprijzen, het prijzengeld is even hoog.

Tot nu toe bestond het rijtje laureaten alleen uit mannen. Voor het eerst in een halve eeuw valt de eer ook te beurt aan een vrouw. De Amerikaanse Elinor Ostrom werd bekroond omdat ze de aandacht vestigde op de uitputting van natuurlijke hulpbronnen zoals water, visgronden, bossen, weiland, ... Ze toont aan dat dit gemeenschappelijk bezit met succes duurzaam beheerd kan worden door een hele gemeenschap van gebruikers en niet hoeft opgedeeld in stukjes privébezit. Ostrom stelt vast dat gebruikersgroeperingen het best wel zonder overheidsingrepen kunnen stellen. Ze blijken doeltreffende besluitvormingsprocessen uit te werken. Elinor Ostrom deelt de prijs voor economie met haar landgenoot Oliver Williamson.

Meer weten:

Lijst van vrouwen die een Nobelprijs ontvingen 

In de pers:

Record year for female Nobel laureates (The Independent, 09/10/2009)

Women and Nobel Prizes (The Globe and Mail, 08/10/2009)

Women who have won the prize (The Globe and Mail, 05/10/2009)

Nobel Medicine Prize: Previous women laureates (The Independent, 06/10/2009)

Le prix Nobel de chimie récompense une avancée dans la recherche de nouveaux antibiotiques (Le Monde, 08/10/2009)
Literatur-Nobelpreis: Herta Müller. Die poetische Realistin (Sueddeutsche Zeitung, 09/10/2009)

Nobelprijs voor Herta Müller (De Standaard, 09/10/2009)

Le Nobel de Littérature à l'Allemande Herta Muller  (La Libre Belgique, 09/10/2009)

Herta Müller takes Nobel prize for literature (The Guardian, 08/10/2009)

Nobel economics prize won by first woman (The Guardian, 12/10/2009)

In de RoSa bibliotheek

Doorzoek de online catalogus met als trefwoorden: nobelprijs / nobelprijs literatuur / nobelprijs voor de vrede / geneeskunde / natuurkunde / scheikunde / betawetenschappen / wetenschappelijke beroepen / biografische gegevens of geef familienaam en voornaam in als trefwoord, bijvoorbeeld CURIE MARIE / MCCLINTOCK BARBARA / MAATHAI WANGARI, enz.