Abortus is van alle tijden, wettelijk of onwettelijk. De Belgische abortuswetgeving is sinds 3 april 1990 van kracht. In het kader van het dertigjarige bestaan van de abortuswetgeving, licht RoSa vzw de abortusstrijd uit van vroeger tot nu met uniek materiaal uit haar archieven.

Hoogtepunten abortusstrijd

abortus 1979 rosa klacht op tekening zie rood 19781020

25jaarabortus11Abortus uit het strafrecht halen is een van de belangrijkste strijdpunten van de tweede feministische golf. Op een paar jaar tijd gaat de abortuskwestie het publieke debat en de politieke agenda beheersen.  

25jaarabortus16In 1973 bereikt de abortusstrijd in België een hoogtepunt. Dr. Willy Peers wordt ervan beschuldigd bij driehonderd vrouwen abortus te hebben uitgevoerd terwijl dit nog verboden was bij wet. Zijn aanhouding werkt als een rode lap op een stier. Er wordt een heus Peers-comité opgericht dat in geen tijd steunacties, een petitie, infoavonden en betogingen organiseert om hun bondgenoot, dokter Willy Peers, vrij te krijgen en abortus te legaliseren. Het onderwerp beheerst de publieke ruimte. Voor- en tegenstanders verscherpen hun standpunten. Kranten, radio en tv brengen uitgebreid verslag uit over de zaak-Peers en over abortus in het algemeen.

In 1977 wordt Dolle Mina Anne Léger gearresteerd nadat de politie in haar foutgeparkeerde auto in Kortrijk 150 anticonceptiebrochures terugvinden waarin twee adressen van abortusklinieken in Nederland werden opgenomen. Léger wordt aangeklaagd omdat ze propaganda zou hebben gevoerd over abortus. Dat was verboden volgens art. 338 van het straftwetboek. Onder druk van de vrouwenbeweging, een massale mobilisatie en solidariteitscampagne wordt Anne Léger eind maart vrijgesproken. Het betekent een belangrijke overwinning voor de Baas over eigen Buik beweging.25jaarabortus4

25jaarabortus14Voor de bewustmaking van het brede publiek is de zaak van groot belang: niet alleen politici vormen zich een mening, maar ook de man in de straat gaat discussiëren en nadenken over het ethische vraagstuk. In de jaren die volgen wordt abortus in verschillende ziekenhuizen uitgevoerd zonder daadwerkelijke vervolging.

Abortus vormt voor de vrouwenbeweging zowel een gemeenschappelijk strijdpunt als een splijtzwam. Rond abortus kunnen heel wat gemeenschappelijke acties georganiseerd worden. Het is een middel om de handen in elkaar te slaan en zich als vrouwenbeweging te profileren. Aan de andere kant brengt het ook spanningen mee tussen de organisaties onderling. Op de Vrouwendag 1976 bijvoorbeeld, met als thema Abortus - de vrouw beslist, blijven de christelijke verenigingen weg. Ook binnen de katholieke zuil zal het vraagstuk lange tijd voor verdeeldheid zorgen. 

 

25jaarabortus15De jaren tachtig zijn het decennium van de grote abortusprocessen tegen gynaecologen, huisartsen, verplegend personeel en patiënten. De processen krijgen heel wat media-aandacht. Het Gentse Kollektief Anticonceptie voert sinds haar oprichting op 10 april 1980 actie voor abortus uit het strafrecht.

Er komen telkens weer nieuwe wetsvoorstellen om vervolgingen op te schorten totdat er een politiek vergelijk gevonden werd. Dat was niet naar de zin van de vrouwenbeweging die een definitieve wettelijke regeling wou.

De wet Lallemand-Herman-Michielsens van 1990 zorgde uiteindelijk voor rust en de Vrouwenraad kon zich in de wet vinden, hoewel de legalisering van de abortus niet zonder voorwaarden was. Op 30 maart 1990 keurt de Kamer het abortusontwerp van de senatoren Lallemand en Lucienne Herman-Michielsens ongewijzigd goed met 126 tegen 69 stemmen bij 12 onthoudingen.

Koning Boudewijn weigert de wet te ondertekenen en treedt gedurende drie dagen af.

Niet de koning maar de Ministerraad publiceert op 5 april 1990 de omstreden “Wet betreffende de zwangerschapsafbreking van 3 april 1990 ” in het Belgisch Staatsblad. Wie een abortus uitvoert of ondergaat tot de twaalfde week na de bevruchting is voortaan niet langer strafbaar. Op 13 augustus 1990 wordt ook een Nationale Evaluatiecommissie opgericht om toe te zien op de praktijk. Er komt een felle tegenreactie van Pro Vita, een katholieke vereniging die strijdt tegen abortus.

 Begin oktober 2018 heeft de Kamer het wetsvoorstel dat abortus uit de strafwet haalt, goedgekeurd. De nieuwe wet is vooral symbolisch belangrijk, want er verandert niets aan de voorwaarden.

25jaarabortus8

Huidige stand van zaken

Nog maar sinds 2018 maakt abortus niet langer deel uit van de strafwet. Hoewel abortus al langer gedoogd werd, was abortus bij wet tot twee jaar geleden dus een strafbaar feit. De wet van oktober 2018 brengt hierin verandering. Abortus is sindsdien een recht, en geen misdrijf. De wet is hiermee vooral van symbolisch belang, want feitelijk verandert er niet veel.

Dezelfde strafsancties blijven behouden bij schending van de wettelijke voorwaarden. De toegang tot abortus wordt evenwel verruimd. Zo wordt de wachttermijn van zes dagen sterk gerelativeerd bij dringende medische redenen. Een verstrekkende nieuwigheid is de invoering van een doorverwijsplicht. Hoewel de geraadpleegde arts nog steeds principieel kan weigeren om abortus uit te voeren, is deze nu verplicht om de vrouw door te verwijzen naar een andere arts, zodat zij verder kan worden geholpen.

In België is abortus toegestaan tot twaalf weken na de bevruchting. De beslissing om te aborteren ligt volledig bij de vrouw, ook als het om een minderjarig meisje gaat. Elke geraadpleegde arts heeft het recht zich moreel te onthouden, maar is wel verplicht de vrouw door te verwijzen naar een arts die haar verder kan helpen. Na een eerste raadpleging is er sprake van een zogenaamde bedenktijd van zes dagen opdat een vrouw geen “overhaaste” beslissing zou nemen waarvan ze achteraf spijt zou hebben. Deze periode wordt in het geval van dringende medische redenen echter gerelativeerd.

De Belgische abortuscentra vinden dat de abortuswet aan vernieuwing toe is. Zo vinden ze dat de wettelijke termijn van twaalf weken moet uitgebreid worden. Tot hoeveel weken zwangerschap een abortus is toegestaan, verschilt sterk van land tot land. Een overzicht van Europa vindt je hier.

Abortus blijft echter een gevoelig onderwerp. Vrouwenorganisaties blijven benadrukken dat het recht om baas over eigen buik te zijn, een cruciaal onderdeel is van het zelfbeschikkingsrecht vrouwen.

Elk jaar sterven 50.000 vrouwen door onveilige abortussen. Seksuele en reproductieve rechten zijn daarom van groot belang voor het welzijn van vrouwen. Een restrictieve wetgeving leidt er alleen maar toe dat abortus in de illegaliteit belandt. Restrictieve wetgeving dwingt vrouwen om abortus in het geheim te laten uitvoeren en gebruik te maken van onveilige, amateuristische technieken zonder de begeleiding van gekwalificeerd medisch personeel. Daarnaast blijft een betere toegang tot (liefst ook gratis) anticonceptie een belangrijk strijdpunt voor de vrouwenbeweging.

In de pers

Meer weten?

Gender in De Pers nieuwsbrief

Het geheugen

Hete hangijzers

Affiches

  • Een selectie van affiches over de abortuskwestie uit onze archieven staat online.

In de RoSa-bibliotheek

 Zoek via de catalogus op trefwoorden: abortus / wetgeving / reproductieve rechten